Bitwa pod Ludlow (Ludford Bridge) 1459: noc, w której Yorkowie uciekli

Wojna Dwóch Róż zaczęła się zwycięstwem Yorków pod St Albans w 1455 roku, ale w 1459 roku dwór Henryka VI i królowej Małgorzaty był gotów do kontrataku. John Rickard z HistoryOfWar.org opisuje, jak Wielka Rada zwołana do Coventry w czerwcu 1459 roku pominęła księcia Yorku oraz hrabiów Salisbury i Warwicka i zamiast tego oskarżyła ich o zdradę.²

Lordowie z obozu Yorków rozjechali się zbierać wojsko. Salisbury werbował na północy, York zbierał siły w Ludlow na pograniczu walijskim, a Warwick przeprawił się z Calais z częścią tamtejszego garnizonu pod wodzą Andrew Trollope'a.³

Blore Heath i marsz do Ludlow

Salisbury przebił się pod Blore Heath 23 września 1459 roku i połączył z Yorkiem w Ludlow, dokąd, jak zauważa Richard III Society, przybył też Warwick ze swoim oddziałem doświadczonych żołnierzy. Nawet połączeni Yorkowie byli w wyraźnej mniejszości. Rickard liczy co najmniej osiemnastu parów przy królu i tylko sześciu w armii Yorka: samego Yorka, jego synów Edwarda, hrabiego March, i Edmunda, hrabiego Rutland, dwóch Neville'ów i lorda Clintona.⁴

Yorkowie ruszyli na południe do Worcesteru, gdzie 10 października, jak odnotowuje Towarzystwo, York, Salisbury i Warwick przysięgli wierność królowi, potępiając zarazem otaczających go złych doradców. Henryk odpowiedział ułaskawieniem dla wszystkich, którzy przejdą do niego w ciągu sześciu dni, z wyjątkiem Salisbury'ego. Gdy armia królewska się zbliżała, Yorkowie cofnęli się przez Tewkesbury do Ludlow.⁵

Umocniony most

Ludlow leży w zakolu rzeki Teme, a jego główny most prowadzi na południe, do Ludford. Tam, na przeciwległym brzegu, Yorkowie wykopali rów i umocnili go artylerią. Rickard zauważa, że działa na wozach tworzyły ich pierwszą linię, a za plecami mieli rzekę i most.⁶

Armia królewska nadciągnęła z południa, przez Ledbury i Leominster, późnym wieczorem 12 października. W nocy działa Yorków strzelały w jej stronę, choć Rickard wątpi, by ogień w ciemności wyrządził wiele szkody. York wiedział, że osobista obecność króla niepokoi jego ludzi, i próbował ich przekonać, że Henryk nie żyje. Podstęp zawiódł.⁷

Trollope zmienia stronę

Tej nocy Trollope i ludzie z Calais przeszli do króla i przyjęli ułaskawienie. Twierdzili, pisze Rickard, że nie spodziewali się walczyć z królem we własnej osobie. Rickard uważa tę wymówkę za mało przekonującą; bardziej prawdopodobne jest jego zdaniem, że obecność króla kazała im się zastanowić, a ułaskawienie kusiło ludzi, którzy nie mieli nic wspólnego ze śmiercią lorda Audleya pod Blore Heath.⁸

Ich utrata przesądziła sprawę Yorków. Przywódcy oznajmili, że udają się na noc do zamku Ludlow, i tam postanowili uciec, porzucając swoich ludzi. York i jego młodszy syn Edmund ruszyli na północ, a potem do Irlandii. Salisbury, Warwick i młody hrabia March pojechali na południe, znaleźli w Devonie statek i popłynęli do Calais.⁹

Richard III Society zauważa, że York zostawił księżną i dwóch młodszych synów na łasce króla. Rano armia bez przywódców się rozeszła; lord Grey of Ruthin i Walter Devereux poddali się Henrykowi, a zwycięscy Lancasterowie złupili Ludlow. W listopadzie parlament w Coventry skazał buntowników na utratę praw i dóbr (attainder).¹⁰

Krótkie wytchnienie

Załamanie pod Ludford zdawało się kończyć zagrożenie ze strony Yorków. Rickard nazywa je upokarzającą klęską, która wydawała się przekreślać wszelkie nadzieje Yorków na zwycięstwo. Wytchnienie okazało się jednak krótkie. York był bezpieczny w Irlandii, gdzie zyskał stronników, a pozostali w Calais.¹¹

Latem 1460 roku byli gotowi do kolejnej próby. W ciągu dziewięciu miesięcy między lądowaniem Yorków w Kencie w czerwcu 1460 roku a bitwą pod Towton w marcu 1461 roku Rickard liczy pięć wielkich bitew. Pod ich koniec York już nie żył, a jego syn Edward, ten sam hrabia March, który uciekł z Ludlow, rozpoczął panowanie jako Edward IV.¹²