12 października 633 roku, według mnicha i historyka Bedy, król Northumbrii Edwin, który panował nad Anglami i Brytami, został pokonany i zabity w wielkiej bitwie na równinie Hatfield przez brytyjskiego króla Cadwallona z Gwynedd i mercyjskiego wodza Pendę. Razem z nim zginął jego syn Osfrid, Northumbria została spustoszona, a chrześcijańska misja, którą Edwin przyjął, uciekła na południe, do Kentu. Dzień, rok, a nawet miejsce bitwy budzą wątpliwości.
Zwierzchnik Brytanii
Beda podaje, że Edwin panował siedemnaście lat nad Anglami i Brytami, a zmarł w wieku czterdziestu siedmiu lat. Kronika anglosaska również przypisuje mu siedemnaście lat panowania. Beda obszernie opowiada, jak Edwin za namową swej kenckiej żony Etelburgi i jej biskupa Paulina przyjął chrześcijaństwo, więc jego upadek był też klęską młodego Kościoła na północy.1
Przeciw niemu, pisze Beda, powstał Cadwallon, król Brytów, wspierany przez Pendę, męża niezwykle wojowniczego z królewskiego rodu Mercjan, który potem przez dwadzieścia dwa lata rządził Mercją. Kronika wymienia tych samych dwóch ludzi jako zabójców Edwina. Britannica pisze, że Penda uczynił Mercję jednym z najpotężniejszych królestw Anglii, a zwycięstwo nad Edwinem wyniosło go na tron.2
Bitwa i daty
Relacja Bedy jest krótka. Na równinie zwanej Haethfelth stoczono wielką bitwę i tam 12 października 633 roku zginął Edwin. Przed nim poległ jego syn Osfrid, wojowniczy młodzieniec; drugi syn musiał przejść na stronę Pendy, który później zabił go wbrew przysiędze.3
Inne źródła nie są w pełni zgodne. Kronika anglosaska umieszcza bitwę na wrzosowisku Hatfield w 633 roku, ale 14 października. Britannica podaje rok 632, podobnie jak lokalne stowarzyszenie historyczne Battle of Hatfield Investigation Society w swoim odczytaniu Bedy. Dzień podajemy więc za Bedą, a rok pozostaje niepewny; jak wszystkie daty z tego okresu jest to data juliańska.4
Niepewne jest też miejsce. Tradycyjnie bitwę umieszcza się we wsi Hatfield na północny wschód od Doncaster w południowym Yorkshire i to miejsce zaznacza mapa powyżej. Battle of Hatfield Investigation Society zwraca uwagę, że ta identyfikacja opiera się na przekazie elżbietańskiego antykwariusza Williama Camdena, piszącego mniej więcej 900 lat po bitwie, i dowodzi, że Haethfelth u Bedy był znacznie rozleglejszą krainą, obejmującą też północny Nottinghamshire, gdzie jako pole bitwy proponowano Cuckney.5
Spustoszenie północy
Zarówno Beda, jak i Kronika piszą, że Cadwallon i Penda spustoszyli potem ziemie Northumbrii. Beda opisuje Cadwallona, choć chrześcijanina, jako tak okrutnego, że nie oszczędzał ani kobiet, ani dzieci i chciał wytępić Anglów w Brytanii. Głowę Edwina przewieziono do Yorku i złożono w kościele św. Piotra, którego budowę król rozpoczął.6
Widząc ruinę królestwa, Paulin zabrał królową Etelburgę z dziećmi i odpłynął z nimi do Kentu, co odnotowują oba źródła. Kronika zapisuje, że w 634 roku Northumbria znów się podzieliła: w Deirze rządził Osric, w Bernicji Eanfrith, zanim tron objął Oswald, który panował dziewięć lat. Britannica dodaje, że Penda musiał w 633 roku uznać zwierzchnictwo Northumbrii i odzyskał niezależność dopiero wtedy, gdy jego wojsko zabiło Oswalda w 641 roku.7
Także tego dnia
- 1459: Bitwa pod Ludlow. Pod Ludford koło Ludlow wojska Yorków stanęły naprzeciw królewskiej armii Lancasterów w pierwszej fazie Wojny Dwóch Róż.
