Więcej; współczesne szacunki są znacznie niższe niż podawane wtedy 80 000
Ciężkie; obaj dowódcy w niewoli
Liczby z epoki, zwłaszcza moskiewskie, zawyżano w celach propagandowych; współczesne szacunki się różnią.
W skrócie
Wojska polsko-litewskie hetmana wielkiego Konstantego Ostrogskiego wygrały bitwę pod Orszą 8 września 1514 roku2, pokonując liczniejszą armię moskiewską nad Dnieprem na dzisiejszej Białorusi. Pozorowanym odwrotem Ostrogski wciągnął Moskwicinów pod ogień ukrytych dział, rozbił ich i wziął do niewoli dowódców. Zwycięstwo odbiło się echem w całej Europie, ale nie pozwoliło odzyskać Smoleńska, zdobytego przez Moskwę kilka tygodni wcześniej.
Latem 1514 roku Moskwa zdobyła na Wielkim Księstwie Litewskim potężną twierdzę Smoleńsk. Kilka tygodni później nad Dnieprem pod Orszą wojska polsko-litewskie pod wodzą Konstantego Ostrogskiego stanęły naprzeciw moskiewskiej armii i odniosły jedno z najsłynniejszych zwycięstw epoki.
Hetman wielki Konstanty Ostrogski na całopostaciowym portrecie nieznanego malarza z XVII wieku. Domena publiczna
Upadek Smoleńska
Przez dziesięciolecia Moskwa i Litwa walczyły o ziemie dawnej Rusi. W lipcu 1514 roku wojska wielkiego księcia Wasyla III zajęły Smoleńsk.3 Król Zygmunt I Stary wysłał na wschód wojska polskie i litewskie pod wodzą hetmana litewskiego Konstantego Ostrogskiego, by zatrzymać moskiewską ofensywę.
Mapa Moskwy z 1549 roku z relacji Zygmunta Herbersteina, cesarskiego posła na dwór Wasyla III, obejmująca ziemie dawnej Rusi, o które walczyły Moskwa i Litwa. Domena publiczna
Przeprawa przez Dniepr
Armia moskiewska pod wodzą Iwana Czeladnina czekała na drugim brzegu Dniepru. Ostrogski przeprawił swoje wojska przez rzekę po mostach i brodach i ustawił je naprzeciw liczniejszego przeciwnika, łącząc jazdę, piechotę i artylerię.
Pozorowany odwrót
Gdy uderzyła jazda moskiewska, część jazdy polsko-litewskiej upozorowała odwrót i pociągnęła pogoń w stronę lasu, w którym Ostrogski ukrył piechotę i działa3. Ich ogień wprowadził w szeregi atakujących zamęt.
Ostrogski wygrał pod Orszą pozorowanym odwrotem i ukrytymi działami.
Pogrom
Wtedy do natarcia ruszyła cała armia Ostrogskiego. Wojska moskiewskie załamały się i rzuciły do ucieczki; wielu zginęło lub utonęło w pościgu. Do niewoli trafili Czeladnin i drugi z wodzów,2Michał Golica Bułhakow, a także wielu innych dowódców.
Dlaczego Orsza jest ważna
Orsza nie odwróciła losów wojny: Smoleńsk pozostał w rękach Moskwy, co potwierdził rozejm z 1522 roku4. Zwycięstwo stało się jednak jedną z największych chlub epoki Jagiellonów. Zygmunt I rozgłaszał je w całej Europie2, a wielki obraz bitwy z kręgu Lucasa Cranacha Starszego5 jest jednym z najważniejszych wczesnych przedstawień wojsk Europy Środkowej.
Król Zygmunt I Stary na portrecie z warsztatu Lukasa Cranacha Młodszego. Muzeum Czartoryskich w Krakowie. Domena publiczna
Najczęstsze pytania
Kiedy rozegrała się bitwa pod Orszą?
8 września 1514 roku.
Kto wygrał bitwę pod Orszą?
Zdecydowanie zwyciężyły wojska polsko-litewskie Konstantego Ostrogskiego.
Gdzie rozegrała się bitwa pod Orszą?
Nad Dnieprem w pobliżu Orszy, na dzisiejszej Białorusi.
Jak Ostrogski wygrał pod Orszą?
Pozorowanym odwrotem jazdy wciągnął Moskwicinów pod ogień ukrytej piechoty i artylerii, a potem uderzył całą armią.
Czy po Orszy odzyskano Smoleńsk?
Nie. Smoleńsk, zdobyty przez Moskwę w lipcu 1514 roku, pozostał w jej rękach.
Piotr Dróżdż, Orsza 1514 (Bellona (Historyczne Bitwy), 2000). ↩ ab
Robert Frost, The Oxford History of Poland-Lithuania, Volume I: The Making of the Polish-Lithuanian Union, 1385-1569 (Oxford University Press, 2015). ↩
