Co się wydarzyło pod Penangiem?
Tuż przed świtem 28 października 1914 roku niemiecki krążownik lekki SMS Emden, zamaskowany fałszywym czwartym kominem, wśliznął się do portu Penang na Malajach Brytyjskich. Storpedował rosyjski krążownik Żemczug, który eksplodował i zatonął, a w drodze powrotnej zatopił francuski niszczyciel Mousquet. Na Emdenie nikt nie został nawet ranny.1
Jesienią 1914 roku niemiecki krążownik lekki SMS Emden grasował po Oceanie Indyjskim, a 28 października jego dowódca Karl von Müller spróbował najśmielszego uderzenia: rajdu do portu Penang, wyspiarskiego portu Malajów Brytyjskich, w którym na kotwicy stały alianckie okręty.
Fałszywy komin
Emden miał trzy kominy. Na potrzeby rajdu Müller kazał ustawić atrapę czwartego, by w półmroku okręt uchodził za brytyjski krążownik. John Rickard z HistoryOfWar.org pisze, że miał przypominać brytyjski krążownik typu Weymouth, a malezyjski dziennik The Star wymienia HMS Yarmouth. Łódź pilotowa u wejścia do portu w ogóle nie zwróciła na niego uwagi. The Star podaje, że atak zaczął się około 4.30 rano.2
Żemczug zaskoczony
W porcie stał rosyjski krążownik pancernopokładowy Żemczug, około 3100 ton, w remoncie, jako część alianckich sił osłaniających szlaki handlowe. Nie był gotów do walki. Według Rickarda dowódca przebywał w mieście, większość załogi była pod pokładem, przy działach leżało tylko dwanaście pocisków, a nie wystawiono obserwatorów.3
Po wejściu do portu Emden podniósł niemiecką banderę wojenną i z odległości około 300 jardów wystrzelił torpedę. Trafiła Żemczuga poniżej linii wodnej. Niemieckie działa ostrzelały potem pokład dziobowy, na którym spali marynarze. Druga torpeda trafiła pod mostkiem; okręt eksplodował, przełamał się na dwoje i zatonął.4
Ostatnia walka Mousqueta
Emden ruszył ku otwartemu morzu. Szybka łódź płynąca od wejścia do portu ściągnęła jego ogień, dopóki Niemcy nie rozpoznali w niej rządowej łodzi pilotowej. Wtedy Emden napotkał francuski niszczyciel Mousquet, wracający z patrolu. Jego dwie torpedy chybiły, a salwy Emdena zatopiły go po krótkiej walce. Niemcy zatrzymali się, by podjąć rozbitków, 36 marynarzy i jednego oficera, a potem odpłynęli na południe.5
Inne alianckie okręty w porcie, w tym francuska kanonierka torpedowa D'Iberville i dwa niszczyciele, nie mogły go zatrzymać. Parowiec Glenturret, z flagą ostrzegającą o ładunku materiałów wybuchowych, schronił się w porcie podczas walki z Mousquetem.6
Straty
Na Emdenie nikt nie został nawet ranny. Straty rosyjskie podaje się różnie. The Star mówi o 89 zabitych i ponad 130 rannych. Blog historyczny z Penangu, opisujący pomnik okrętu, liczy 82 zabitych z 348 członków załogi i przytacza naczelnego lekarza kolonii, który odnotował 131 przypadków przyjętych do szpitala. Z załogi Mousqueta Emden uratował 36 marynarzy i jednego oficera.7
Rickard dodaje, że dowódcę Żemczuga pozbawiono stopnia i uwięziono.8
Dlaczego Penang był ważny
Rajd niewiele przedłużył karierę Emdena. Niespełna dwa tygodnie później, 9 listopada 1914 roku, australijski krążownik HMAS Sydney dopadł go koło Wysp Kokosowych i po ponadgodzinnej walce artyleryjskiej Emden musiał wyrzucić się na brzeg. Tę walkę opisuje strona 9 listopada w historii.9
W Penangu poległych wciąż się wspomina. Większość rosyjskich marynarzy pochowano na cmentarzu przy Western Road, a groby trzech kolejnych odkryto przypadkiem na wyspie Pulau Jerejak w 2005 roku. Według wspomnianego bloga historycznego z Penangu w grudniu 1975 roku odsłonięto tam granitowy pomnik z prawosławnym krzyżem i kotwicą, wykonany w Związku Radzieckim.10
