Bitwa pod Suchymi Krutami 1278: jak Habsburgowie zdobyli Austrię

W połowie XIII wieku Przemysł Ottokar II czeski był jednym z najpotężniejszych książąt Świętego Cesarstwa. Po śmierci ostatniego księcia z rodu Babenbergów przejął Austrię i Styrię, poślubiając w 1252 roku siostrę zmarłego, Małgorzatę, a później dołączył Karyntię i Krainę. Gdy w 1273 roku książęta wybrali na króla niemieckiego hrabiego Rudolfa Habsburga, wybierali między innymi przeciw dalszemu wzrostowi potęgi króla czeskiego, jak pisze Stephan Gruber w wirtualnej wystawie o Habsburgach. Ottokar nazwał Rudolfa hrabią mało zdatnym do korony.²

Ottokar odmówił złożenia hołdu z lenn Rzeszy. W 1275 roku obłożono go banicją Rzeszy, a w 1276 roku Rudolf ruszył na wojnę. W pokoju wiedeńskim w listopadzie tego roku Ottokar zrzekł się Austrii, Styrii, Karyntii i Krainy, zachował Czechy i Morawy jako lenno od Rudolfa, a ich dzieci miały zawrzeć podwójne małżeństwo. Ugoda nie przetrwała. W 1278 roku Ottokar spróbował ponownie, w sojuszu z książętami śląskimi, polskimi, brandenburskimi, miśnieńskimi i dolnobawarskimi oraz z austriackimi możnymi i miastem Wiedniem, a Rudolf zapewnił sobie pomoc króla Węgier Władysława IV.³

Droga na Morawskie Pole

Ottokar wyruszył z Pragi 27 czerwca i stracił cenny czas na oblężeniach przygranicznych Drosendorfu i Laa, pisze Johann Loserth w Allgemeine Deutsche Biographie. Alfons Huber w tym samym dziele ocenia go jako dzielnego żołnierza, ale nie wybitnego wodza, który dał Rudolfowi czas na zebranie Austriaków, Styryjczyków, Karyntyjczyków i ciężkiej jazdy z południowo-zachodnich Niemiec. Gdy armia węgierska przeprawiła się przez Dunaj pod Preszburgiem, Rudolf 14 sierpnia wyruszył z Wiednia i połączył się z nią pod Marchegg. Najazdy Węgrów i Kumanów skłoniły Ottokara do porzucenia oblężenia Laa i przeniesienia całej armii nad Morawę, gdzie rozbił obóz między Drösing a Jedenspeigen.⁴

23 sierpnia Węgrzy przeszli przez Morawę i połączyli się z wojskami Rudolfa, a sprzymierzeńcy stanęli obozem między Stillfried a Dürnkrut. Rudolf wyznaczył bitwę na piątek 26 sierpnia.⁵

Dwaj królowie w polu

Liczebność walczących jest sporna. Loserth szacuje armię Ottokara na około 30 000 ludzi, silniejszą od Rudolfowej w ciężkiej jeździe, a węgierskie posiłki według najniższych szacunków na co najmniej 30 000. Gruber, piszący ponad sto lat później, mówi natomiast o armiach liczących po kilka tysięcy ludzi, z których każdą osobiście prowadził król. Poczta austriacka, upamiętniając 700. rocznicę w 1978 roku, nazwała bitwę punktem zwrotnym, który przesunął ciężar Europy Środkowej z Czech i Pragi do Austrii i Wiednia.⁶

Walka zaczęła się o dziewiątej rano i trwała pięć do sześciu godzin. Niemcy Rudolfa trzymali prawe skrzydło, Węgrzy pod wodzą palatyna lewe, a Kumanowie nękali flanki nieprzyjaciela. Czeska ciężka jazda zepchnęła prawe skrzydło Rudolfa od Jedenspeigen do Dürnkrut i za strumień Weidenbach. Czeski jeździec przebił konia Rudolfa i ponad sześćdziesięcioletni król runął razem z nim. Rycerz z Turgowii, Heinrich Walter von Ramswag, podniósł go i pomógł mu dosiąść innego konia.⁷

Odwód

Rudolf zatrzymał oddział ciężkiej jazdy pod wodzą rycerza zwanego wysokim Kapellerem, z rozkazem uderzenia w decydującej chwili. Teraz spadł on na flankę Czechów, którzy wdarli się najdalej, i zepchnął ich do Morawy, gdzie większość utonęła. Rozległ się okrzyk, że uciekają, i ucieczka Czechów stała się powszechna, na północ, ku Drösing.⁸

Ottokar walczył dalej z niewielkim oddziałem. Gdy zrozumiał, że to daremne, próbował przebić się ku Drösing, został dopędzony i zabity przez osobistych wrogów, wśród nich stolnika Bertholda von Emerberg. Robert Luft w Neue Deutsche Biographie również odnotowuje, że po klęsce zamordowali go osobiści wrogowie, w jednej z największych bitew rycerskich średniowiecznej Europy. Jego ciało przewieziono do Wiednia, a później do Znojma i Pragi.⁹

Austria dla Habsburgów

Pościg Rudolfa dokończył zniszczenia armii czeskiej; większość zginęła lub dostała się do niewoli, a straty po stronie niemieckiej były niewielkie, według Losertha. Po kilku dniach odesłał Węgrów do domu i wkroczył na Morawy, gdzie nikt mu się nie opierał. Gruber zauważa, że patriotyczna historiografia przedstawiała później to zwycięstwo jako narodową bitwę rozstrzygającą. Skutek praktyczny był jasny: w 1282 roku Rudolf nadał swoim synom w lenno Austrię i Styrię, co było decydującym krokiem do ugruntowania władzy Habsburgów w Austrii, trwającej do 1918 roku. Córka Rudolfa, Guta, poślubiła małoletniego syna Ottokara, Wacława II.¹⁰