II bitwa na Morzu Jawajskim 1942: koniec Exetera

Bitwa z 27 lutego zniszczyła alianckie siły uderzeniowe; to był jej epilog. Gdy Jawa miała lada chwila upaść, ostatnie okręty alianckie z Surabai próbowały się wymknąć, a trzy z nich nigdy nie wydostały się z Morza Jawajskiego.²

Krążownik, który nie mógł uciec

Exeter był sławnym okrętem. W 1939 roku walczył u ujścia La Platy z niemieckim pancernikiem kieszonkowym Graf Spee. W bitwie na Morzu Jawajskim japoński pocisk trafił w jego maszynownię i gdy późnym wieczorem 27 lutego dowlókł się do Surabai w eskorcie Encountera, mógł płynąć z prędkością zaledwie pięciu węzłów. Doraźne naprawy kotłów podniosły ją do szesnastu.³

28 lutego dowództwo alianckie nakazało pozostałym okrętom odejść na Ocean Indyjski. Cztery stare amerykańskie niszczyciele, bez torped, miały płynąć na wschód wokół Bali, co uznano za bezpieczniejsze. Exeter miał za duże zanurzenie na wschodni kanał, więc miał iść na północ, w Morze Jawajskie ku Borneo, a potem skręcić na zachód, ku Cieśninie Sundajskiej. Pope, jedyny niszczyciel, który miał jeszcze torpedy, dostał zadanie eskortowania go razem z Encounterem. Wyszły po zmroku.⁴

Ranek 1 marca

O 9.15 1 marca Exeter dostrzegł ciężkie krążowniki Haguro i Nachi z dwoma niszczycielami, a mały zespół zmienił kurs. Pojawił się japoński samolot, który nie spuszczał ich z oczu, a wkrótce przed dziobami zobaczono kolejne okręty. O 9.35 dwa niszczyciele alianckie wdały się w walkę z japońskim niszczycielem z odległości 12 tysięcy jardów, a dziesięć minut później ogień otworzyli Exeter i japońskie krążowniki. Pope postawił zasłonę dymną, a pozostałe okręty poszły w jego ślady; według jego historii trafił japoński niszczyciel i zmusił go do odejścia oraz wystrzelił dwie torpedy bez widocznego skutku.⁵

O 11 pojawiła się druga grupa: ciężkie krążowniki Ashigara i Myoko z niszczycielami Akebono i Inazuma. Mechanicy Exetera naprawiali okręt w marszu i rozpędzili go do 25 węzłów, ale to nie wystarczyło. O 11.40 bezpośrednie trafienie odcięło zasilanie i krążownik stanął w dryfie. Australian War Memorial podaje, że zatopiła go torpeda z niszczyciela Inazuma. Encounter, próbujący osłonić go dymem, również został trafiony i zatonął.⁶

Pope sam

Pope uciekł w szkwał deszczowy. Wystrzelił już wszystkie torpedy, jego stare kotły zawodziły po ponad 140 salwach, a prędkość spadała. O 12.15 wypatrzył go wodnosamolot z tendra Chitose, gdy wynurzył się z kolejnego szkwału. Sześć samolotów z krążowników zaatakowało go z lotu nurkowego; przy jedenastym z dwunastu nalotów bomba wybuchła tuż przy burcie pod linią wodną przy rufie, wykrzywiając wał napędowy i rozrywając kadłub. Do ataku dołączyły bombowce z lotniskowca Ryujo.⁷

O 12.40 komandor podporucznik Blinn kazał opuścić i zatopić okręt. Ładunek mający zniszczyć sonar zabił jednego z marynarzy. Wtedy nadeszły Ashigara i Myoko i ostrzelały tonący niszczyciel, który poszedł na dno rufą w kilkanaście sekund po szóstej salwie.⁸

Niewola

152 ludzi z Pope'a dryfowało przez trzy dni w szalupie i na trzech tratwach, aż 3 marca podjął ich japoński niszczyciel Inazuma, jeden z okrętów, z którymi walczyli. Resztę wojny spędzili w niewoli, a 27 z nich zmarło w obozach.⁹

Data nie jest w opracowaniach całkiem pewna. Historia okrętu Pope wydana przez US Navy i Australian War Memorial umieszczają starcie 1 marca, natomiast opracowanie EBSCO o kampanii jawajskiej datuje atak na Exetera, Encountera i Pope'a na 28 lutego. Po stracie tych trzech okrętów, a we wczesnych godzinach tego samego dnia Houstona i Pertha w Cieśninie Sundajskiej, na wodach wokół Jawy nie został ani jeden aliancki krążownik czy niszczyciel, a kilka dni później Holendrzy na wyspie skapitulowali.¹⁰