Co wydarzyło się na Morzu Jawajskim?
27 lutego 1942 roku naprędce zebrana eskadra holenderskich, amerykańskich, brytyjskich i australijskich krążowników i niszczycieli pod dowództwem kontradmirała Karela Doormana wyszła z Surabai, by zatrzymać japoński konwój inwazyjny płynący na Jawę. Natknęła się na jego osłonę z ciężkich krążowników i niszczycieli. W walce, która trwała do nocy, alianci stracili dwa krążowniki i trzy niszczyciele, a Doorman zginął na swoim okręcie flagowym De Ruyter. Następnego dnia Japończycy wylądowali na Jawie.1
Opracowanie EBSCO nazywa bitwę na Morzu Jawajskim katastrofą morską aliantów i pierwszym pełnym starciem flot od czasu Jutlandii: bitwą trwającą ponad siedem godzin, stoczoną niemal wyłącznie przez okręty nawodne. Zakończyła ona zorganizowany opór na morzu w Holenderskich Indiach Wschodnich.2
Ostatnia zapora
Pod koniec lutego 1942 roku alianci stracili już Hongkong, Malaje, Singapur i Borneo, a Filipiny upadały. Resztki ich okrętów w regionie zebrały się wokół Jawy, najbogatszej wyspy Holenderskich Indii Wschodnich i głównej zdobyczy japońskiej ofensywy na południe. Ku wyspie zbliżały się dwa japońskie zgrupowania inwazyjne, jedno od wschodu, drugie od zachodu.3 › Bitwa w Cieśninie Makasarskiej, 1942
Alianci utworzyli Połączone Siły Uderzeniowe ABDA (amerykańsko-brytyjsko-holendersko-australijskie). Ich wschodnią grupą dowodził holenderski kontradmirał Karel Doorman; miał holenderskie lekkie krążowniki De Ruyter i Java, amerykański ciężki krążownik Houston, brytyjski ciężki krążownik Exeter i australijski lekki krążownik Perth oraz niszczyciele holenderskie, amerykańskie i brytyjskie. Flotą była tylko z nazwy. EBSCO zauważa, że dowódcy odbyli przed bitwą jedną godzinną odprawę, radar miał tylko Exeter, a rozkazy trzeba było tłumaczyć z niderlandzkiego na angielski.4
Kontakt pod Surabają
27 lutego Doorman bezskutecznie szukał Japończyków wzdłuż wybrzeża i zawrócił do Surabai. O 15.57, gdy jego okręty wchodziły już do portu, samolot rozpoznawczy wykrył flotę inwazyjną na północnym wschodzie, a Doorman zawrócił na morze z sygnałem, że idzie na wroga i wszystkie okręty mają płynąć za nim. Według Australian War Memorial japońskie Wschodnie Zgrupowanie Inwazyjne liczyło cztery krążowniki i 14 niszczycieli osłaniających 41 transportowców; EBSCO wymienia ciężkie krążowniki Nachi i Haguro, lekkie Jintsu i Naka oraz szesnaście niszczycieli, z których dwa zostały przy transportowcach.5
Ogień otwarto o 16.16 z dużej odległości. Japończycy mieli przewagę w postaci torped Long Lance napędzanych tlenem, które miały znacznie większy zasięg niż jakiekolwiek torpedy aliantów i prawie nie zostawiały śladu, podczas gdy wiele torped amerykańskich nie wybuchało nawet po trafieniu.6
Exeter trafiony
Punkt zwrotny nastąpił o 17.08, gdy pocisk z Nachi trafił w maszynownię Exetera. Historia amerykańskiego niszczyciela Pope, który spotkał krążownik tej nocy, odnotowuje, że trafienie zmniejszyło jego prędkość do pięciu węzłów. Exeter wyszedł z szyku, a płynące za nim krążowniki, sądząc, że wykonuje rozkaz, też skręciły, zostawiając De Ruytera samotnie płynącego na wroga. W zamieszaniu holenderski niszczyciel Kortenaer, trafiony torpedą z Haguro, zatonął niemal natychmiast, a o 18.16 poszedł na dno brytyjski niszczyciel Electra.7
Doorman odesłał uszkodzonego Exetera z eskortą do Surabai i po zmroku próbował obejść japońskie okręty wojenne, by dotrzeć do transportowców. Cztery amerykańskie niszczyciele, bez torped i z kończącym się paliwem, zawróciły do bazy. O 21.25 brytyjski niszczyciel Jupiter wszedł na minę postawioną przez samych aliantów i zatonął cztery godziny później.8
Nocne torpedy
Późnym wieczorem japońskie ciężkie krążowniki ponownie wykryły alianckie krążowniki i wystrzeliły torpedy. Jedna trafiła De Ruytera o 23.32 i zdetonowała jego amunicję; druga trafiła Javę, która zatonęła około półtorej godziny później. Ostatni rozkaz Doormana kierował Houstona i Pertha do Batawii. Australian War Memorial podaje, że z De Ruyterem zginęli Doorman i 344 członków załogi, a z obu holenderskich krążowników niemal nikt nie ocalał.9
Dni zagłady
Bitwa opóźniła japoński desant na Jawie o jeden dzień, ale go nie powstrzymała. W ciągu dwóch kolejnych dni wytropiono ocalałe okręty. Houston i Perth wpadły w Cieśninie Sundajskiej na Zachodnie Zgrupowanie Inwazyjne i zostały zatopione, a uszkodzony Exeter, próbujący uciec z niszczycielami Encounter i Pope, został dopadnięty na Morzu Jawajskim i zatopiony razem z obiema eskortami. Do Australii dotarły tylko cztery amerykańskie niszczyciele, a kilka dni później Holendrzy na Jawie skapitulowali.10 › II bitwa na Morzu Jawajskim, 1942
Doormanowi zarzucano wówczas błędne decyzje. EBSCO zauważa, że późniejsi historycy oceniają go łagodniej: jako dowódcę, który zrobił, co mógł, z flotą bez wspólnej doktryny, sygnałów i radaru, i który poszedł na silniejszego przeciwnika. W Holandii jest bohaterem narodowym.11
Przypisy
Numer w tekście odsyła do przypisu; przypis wskazuje prace, na których opiera się dany akapit, a ich pełne opisy są w części Źródła.
- EBSCO Research Starters, „Battle of the Java Sea”; Australian War Memorial, „Allies in adversity”. ↩
- EBSCO Research Starters, „Battle of the Java Sea”; Australian War Memorial, „Allies in adversity”. ↩
- EBSCO Research Starters, „Battle of the Java Sea”; Australian War Memorial, „Allies in adversity”. ↩
- EBSCO Research Starters, „Battle of the Java Sea”; Australian War Memorial, „Allies in adversity”. ↩
- EBSCO Research Starters, „Battle of the Java Sea”; Australian War Memorial, „Allies in adversity”. ↩
- EBSCO Research Starters, „Battle of the Java Sea”. ↩
- EBSCO Research Starters, „Battle of the Java Sea”; Naval History and Heritage Command, „Pope I (Destroyer No. 225)”. ↩
- EBSCO Research Starters, „Battle of the Java Sea”. ↩
- EBSCO Research Starters, „Battle of the Java Sea”; Australian War Memorial, „Allies in adversity”. ↩
- Australian War Memorial, „Allies in adversity”; EBSCO Research Starters, „Battle of the Java Sea”; Naval History and Heritage Command, „Pope I (Destroyer No. 225)”. ↩
- EBSCO Research Starters, „Battle of the Java Sea”. ↩
Źródła
- EBSCO Research Starters, „Battle of the Java Sea”
- Australian War Memorial, „Allies in adversity: Java”
- Naval History and Heritage Command, Dictionary of American Naval Fighting Ships, „Pope I (Destroyer No. 225)”
