Bitwa w Cieśninie Makasarskiej 1942: krążowniki Doormana pod bombami

Bitwy w Cieśninie Makasarskiej nie stoczono w Cieśninie Makasarskiej i nie wziął w niej udziału żaden okręt nieprzyjaciela. Był to nalot na aliancki zespół krążowników zmierzający w tamte strony, który pokazał, jak niewiele może flota bez osłony lotniczej przeciw bombowcom z lądowych lotnisk na wodach Holenderskich Indii Wschodnich.²

Wyścig o Indie Holenderskie

W styczniu 1942 roku Japończycy posuwali się na południe przez bogate w ropę wyspy Holenderskich Indii Wschodnich. Okręty amerykańskie, brytyjskie, holenderskie i australijskie, połączone pod dowództwem ABDA, próbowały ich spowolnić. W nocy 24 stycznia okręty holenderskie i amerykańskie zaatakowały konwój pod Balikpapanem na Borneo, a alianci liczyli na powtórkę tego sukcesu.³ › Bitwa o Tarakan, 1945

Pierwsza próba, przeciw konwojowi pod Kendari, spełzła na niczym, bo Japończycy wypłynęli wcześniej. Potem zameldowano o nowym konwoju u południowego wejścia do Cieśniny Makasarskiej, między Borneo a Celebesem. Przed świtem 4 lutego holenderskie lekkie krążowniki De Ruyter, pod flagą Doormana, i Tromp opuściły kotwicowisko na północ od wyspy Gili Raja z trzema holenderskimi niszczycielami, a o piątej rano połączyły się z amerykańskim ciężkim krążownikiem Houston, lekkim krążownikiem Marblehead i czterema amerykańskimi niszczycielami. Plan zakładał szybki rajd w głąb cieśniny.⁴

Dostrzeżeni z powietrza

Japończycy, jak podaje Dictionary of American Naval Fighting Ships, słownik okrętów US Navy, już wiedzieli, gdzie są. Wracające bombowce dostrzegły zespół 3 lutego, gdy próbował przejść Cieśninę Madurską, a 4 lutego łodzie latające grupy Toko odnalazły go znowu i śledziły. Na podstawie tych meldunków wystartowały samoloty szturmowe grup Takao, Kanoya i 1. Kōkūtai. O 9.49 Amerykanie naliczyli 36 bombowców nadlatujących ze wschodu.⁵

Marblehead

Marblehead wymanewrował trzy ataki, a jego artylerzyści zestrzelili jeden bombowiec. Czwarta fala siedmiu samolotów umieściła w nim dwie bomby, a trzecia spadła tuż przy lewej burcie dziobu i wyrządziła ciężkie szkody pod linią wodną. Okręt ogarnęły pożary, przechylił się na prawą burtę i zaczął osiadać dziobem, a z zablokowanym sterem krążył w kółko pełną prędkością, podczas gdy artylerzyści dalej strzelali, a ekipy awaryjne gasiły ogień.⁶

Do jedenastej pożary opanowano. Na okręcie było 15 zabitych lub śmiertelnie rannych i 34 ciężko rannych. O 12.55 ruszył na południe, sterując pracą maszyn na różnych obrotach, i dotarł do Tjilatjap na południowym wybrzeżu Jawy z zanurzeniem dziobu ponad 9 metrów. Zdjęcie powyżej pokazuje tam zniszczenia od bomby na jego rufie.⁷

Houston

Według tego samego słownika ataki na Houstona nadchodziły falami co 15 do 20 minut przez mniej więcej dwie godziny. Oficer artylerii mówił później, że wybuchał tylko mniej więcej jeden pocisk 127 mm na cztery. Pierwsza salwa bomb nakryła okręt, a dziewięć bliskich wybuchów wlało na pokład tyle wody, że ładowniczych na pokładzie lotniczym przewracało w wodzie sięgającej trzydziestu centymetrów.⁸

Ostatni atak przyniósł trafienie w maszt główny. Bomba wybuchła około metra nad pokładem głównym tuż przy wieży III, zapaliła ładunek prochowy i wywołała groźny pożar wewnątrz wieży. Ogniomistrz James E. Hogan ręcznie zalał pociski, windy amunicyjne i komory ładowania, by ogień nie dotarł do magazynów, a porucznik Walter G. Winslow wszedł do płonącej wieży z wężem strażackim. Admirał Thomas Hart, który odwiedził okręt cztery dni później, zapisał w dzienniku, że ofiar było wiele, ale Houston pozostanie w służbie, z jedną wieżą mniej. Nigdy jej nie odzyskał: gdy zatonął około czterech tygodni później, wciąż miał tylko dwie sprawne wieże dział 203 mm.⁹

Holenderskie krążowniki De Ruyter i Tromp odniosły tylko drobne uszkodzenia od bliskich wybuchów.¹⁰

Rajd odwołany

Mając uszkodzone dwa z czterech krążowników i żadnej osłony lotniczej, Doorman odwołał rajd w głąb Cieśniny Makasarskiej. Houston popłynął na remont do Tjilatjap, gdzie 6 lutego pochowano jego poległych. Marblehead nie mógł wejść tam do doku; załatano największe przecieki i 13 lutego okręt wyruszył w liczący ponad 14 tysięcy kilometrów rejs przez Cejlon i Afrykę Południową, by dotrzeć do stoczni w Stanach Zjednoczonych.¹¹

Japońska inwazja trwała dalej. Trzy tygodnie później Doorman poprowadził to, co zostało z floty ABDA, przeciw konwojowi inwazyjnemu na Jawę w bitwie na Morzu Jawajskim, a Houston strzelał z dwóch ocalałych wież.¹² › Bitwa na Morzu Jawajskim, 1942