Kim był Hiroo Onoda?
Hiroo Onoda był oficerem japońskiego wywiadu wojskowego, który od końca 1944 do marca 1974 roku pozostawał w dżungli na filipińskiej wyspie Lubang, nie przyjmując do wiadomości kapitulacji Japonii. Wyszedł dopiero wtedy, gdy jego dawny dowódca przybył na wyspę i zwolnił go ze służby. W czasie jego długiej wojny zginąć miało blisko 30 mieszkańców wyspy.1
Onoda nie walczył w żadnej ze słynnych bitew na Filipinach. Nie brał udziału w bitwie w zatoce Leyte, w bitwie o Manilę w 1945 roku ani w bitwach o Bataan i Corregidor. Całą swoją wojnę prowadził na Lubangu, wyspie położonej około 130 do 150 km na południowy zachód od Manili, dokąd wysłano go pod koniec 1944 roku, by pomagał stawiać opór powracającym Amerykanom.2
Z czego słynął Hiroo Onoda?
Onoda słynął z tego, że trwał na Lubangu niemal 29 lat po kapitulacji Japonii w sierpniu 1945 roku, przez co należał do ostatnich japońskich żołnierzy, którzy złożyli broń. Ulotki wzywające do kapitulacji, ekspedycje poszukiwawcze i apele rodziny uważał za podstęp wroga, a broń złożył w marcu 1974 roku dopiero wtedy, gdy jego wojenny dowódca, major Yoshimi Taniguchi, przybył na wyspę i osobiście zakończył jego misję.3
Oficer wyszkolony, by nie umierać
Onoda urodził się 19 marca 1922 roku w Kamegawie, wsi należącej dziś do miasta Kainan w prefekturze Wakayama. Po szkole średniej podjął pracę w firmie handlowej w Hankou, dziś części Wuhanu, gdzie nauczył się chińskiego. W 1942 roku powołano go do pułku piechoty w Wakayamie.4
W 1944 roku, po szkole oficerów rezerwy w Kurume, wybrano go ze względu na znajomość chińskiego i angielskiego i skierowano do filii Futamata szkoły Nakano, armijnej szkoły wywiadu i wojny partyzanckiej, a później mianowano podporucznikiem. Przeszkolony do pozostania na tyłach wroga na odległej wyspie, pod koniec 1944 roku trafił na Filipiny i na Lubang, gdzie miał kierować działaniami partyzanckimi.5
Jego rozkazy wykluczały zwykły koniec. Onoda nie miał zginąć w ostatnim boju, lecz ukryć się na tyłach wroga i czekać, choćby latami, aż armia wróci. Jak streścił ten rozkaz gubernator jego rodzinnej prefektury po jego śmierci, armia zapewne na jakiś czas się wycofa, ale na pewno wróci, by odzyskać utracony teren, a on miał się ukryć i doczekać tej chwili.6
Z 75 japońskich żołnierzy, którzy byli na Lubangu przed końcem wojny, 31 poległo, a 41 poddało się po jej zakończeniu, jak podał rząd Japonii. W 1946 roku wiedziano już, że w górach trwa czterech ludzi: Onoda, starszy szeregowy Yūichi Akatsu, kapral Shoichi Shimada i starszy szeregowy Kinshichi Kozuka. Utrzymywali się z tego, co dawała wyspa i jej mieszkańcy.7

Dlaczego Hiroo Onoda się nie poddał?
Onoda był gotów przyjąć koniec wojny tylko jako rozkaz wojskowy od własnego przełożonego. Rozkaz zwalniający go ze służby nigdy do niego nie dotarł, a ulotki, listy i głosy ekip poszukiwawczych, w których byli też jego bracia, brał za podstęp wroga.8
Poszukiwania powtarzano wielokrotnie. Rząd Japonii wysyłał na Lubang ekspedycje w 1954, 1958 i 1959 roku, tę ostatnią na siedem miesięcy w trzech turach, a pod koniec 1959 roku uznał Onodę i Kozukę za zmarłych. Po 1972 roku wysłano jeszcze trzy ekspedycje. Krewni wzywali go, by wyszedł, a helikoptery zrzucały nad dżunglą ulotki.9
Czy naprawdę wierzył, że wojna trwa, pozostaje sporne. Standardowe japońskie hasło encyklopedyczne podaje, że rozkaz zwalniający go nigdy nie nadszedł, a ulotki wzywające do kapitulacji uważał za podstęp wroga. Nawet jego wielbiciel, gubernator rodzinnej prefektury, pisał, że bystry Onoda zapewne rozumiał z okoliczności, iż Japonia przegrała i już nie wróci, a mimo to nie porzucił rozkazu.10
W 1977 roku pisarz Shin Tsuda wydał o nim książkę zatytułowaną Gensō no eiyū (Wyimaginowany bohater).11
Co stało się z towarzyszami Onody?
Z trzech żołnierzy, którzy poszli z Onodą w góry, Akatsu oddał się w ręce władz w 1950 roku, dzięki czemu w Japonii dowiedziano się, że pozostali żyją. Kapral Shoichi Shimada zginął w 1954 roku w starciu z oddziałem armii filipińskiej, a Kinshichi Kozukę zastrzelili 19 października 1972 roku filipińscy żandarmi, i Onoda został sam.12
Akatsu wrócił do Japonii w 1951 roku. Po śmierci Kozuki z Japonii przyleciała ekspedycja z bratem Onody i bratem Kozuki, a później także z dawnym dowódcą Taniguchim, ale nie znalazła śladu Onody.13

Czy Hiroo Onoda zabijał cywilów?
Tak. Według Archiwów Narodowych USA Onoda i jego ludzie przetrwali, żerując na mieszkańcach wyspy. W marcu 1974 roku dyrektor Biura Azjatyckiego japońskiego MSZ powiedział w parlamencie, że długie ukrywanie się drogo kosztowało ludność Lubangu i że zginąć miało blisko 30 Filipińczyków. Japonia przekazała 300 milionów jenów na rzecz mieszkańców wyspy, jako podziękowanie i wyraz współczucia, a nie formalne odszkodowanie.14
Jak Hiroo Onoda w końcu się poddał?
W lutym 1974 roku młody japoński podróżnik Norio Suzuki odnalazł Onodę na Lubangu i zrobił mu zdjęcia. Onoda odmówił wyjścia bez rozkazu przełożonego, więc rząd Japonii wysłał na wyspę jego wojennego dowódcę, majora Yoshimiego Taniguchiego, z ekipą Ministerstwa Zdrowia i Opieki Społecznej. Wieczorem 9 marca Onoda przyszedł na spotkanie, Taniguchi przekazał mu rozkaz kończący misję i Onoda wyszedł z dżungli.15
11 marca, w dniu kapitulacji, Onoda wręczył swój miecz prezydentowi Ferdinandowi Marcosowi. Do Japonii wrócił 12 marca 1974 roku, gdzie przyjęto go bardzo serdecznie, a po przylocie wystąpił przed dziennikarzami razem z rodzicami.16
Po dżungli
Japonia przyjęła go z mieszanymi uczuciami. Telegram ambasady USA donosił o radości z jego powrotu, ale też o nowej fali pytań o przedwojenne wychowanie, które go ukształtowało. Jego powrót był wielkim wstrząsem dla Japonii przywykłej do pokoju i szybkiego wzrostu gospodarczego, a przepaść między jego wartościami a nowym krajem, razem z natarczywością prasy, szybko zaczęła mu ciążyć.17
W 1974 roku ukazały się po japońsku jego wspomnienia, a w tym samym roku po angielsku jako No Surrender: My Thirty-Year War. W 1975 roku wyemigrował do Brazylii i prowadził ranczo bydła. Później wrócił, by prowadzić obozy przyrodnicze dla dzieci w prefekturze Fukushima, Onoda Shizen Juku, które japońskie encyklopedie datują na 1984 albo 1989 rok.18
Onoda zmarł w Tokio 16 stycznia 2014 roku, w wieku 91 lat.19
Czy Hiroo Onoda był ostatnim japońskim żołnierzem, który się poddał?
Nie. Onoda był jednym z kilku japońskich żołnierzy, którzy trwali w ukryciu przez dziesięciolecia po 1945 roku. Shoichi Yokoi wyszedł z dżungli na Guamie w 1972 roku, a pod koniec 1974 roku Teruo Nakamurę odnalazły indonezyjskie siły zbrojne na wyspie Morotai, gdzie poddał się 18 grudnia.20
Historyczka Beatrice Trefalt zbadała losy tych maruderów w książce, która śledzi ich odnalezienie i powroty w latach 1950 do 1975 oraz to, co ujawniły o stosunku Japończyków do weteranów, do rodzin poległych i do pamięci o wojnie.21

Dlaczego historia Onody wciąż jest ważna
Łatwo podziwiać wytrwałość Onody, trudniej zmierzyć się z jej ceną. Posłuszeństwo jednemu rozkazowi kosztowało życie dwóch jego towarzyszy, mieszkańców Lubangu znacznie więcej, a samego Onodę młodość. Historia żołnierza, który nie chciał się poddać, opowiada o lojalności i o tym, co się dzieje, gdy lojalność zostaje odcięta od wiedzy o świecie, któremu miała służyć.22






