Operacja Horew 1948: Izrael wypiera armię egipską z Negewu

Pod koniec 1948 roku wojna, która wybuchła po powstaniu Izraela, obróciła się przeciw armiom arabskim. Na południu wojska egipskie wciąż trzymały pas wybrzeża od Gazy po Rafah i linię pozycji na pustyni Negew. Baza historyczna Palmachu, izraelskich oddziałów uderzeniowych, których brygady stoczyły dużą część walk, opisuje dwie egipskie brygady: 3. na osi nadmorskiej od Gazy do Rafah i 2. w El Audży, dziś Nicanie, na drodze z Beer Szewy na południe, z lekkimi czołgami, samochodami pancernymi i artylerią.²

Izraelski Front Południowy pod dowództwem Jigala Allona przygotował się do zniszczenia tych pozycji i wypchnięcia Egipcjan za granicę międzynarodową. Allon miał na zachodzie brygadę Golani, a do głównego uderzenia 8. Brygadę Pancerną oraz brygady Palmachu Negew i Harel, wsparte artylerią, moździerzami i saperami.³

Pozorny atak i powódź

Operacja zaczęła się w nocy 22 grudnia od podstępu na zachodzie. Izraelskie lotnictwo zbombardowało lotnisko w El Arisz, marynarka ostrzelała wybrzeże pod Gazą, a Golani zajęła egipski posterunek na drodze z Gazy do Rafah. Następnego dnia Egipcjanie kontratakowali, przerzucając broń pancerną na zachód, i Golani musiała posterunek oddać. Główne natarcie miało nastąpić w ciągu doby, ale deszcze zalały wadi Negewu i opóźniły je o dwa dni.⁴

Przełamanie linii wschodniej

24 grudnia 8. Brygada wraz z Harelem ruszyła na Nicanę trudną drogą od wschodu. Atak 26 grudnia się nie powiódł, ale nazajutrz pozycja padła. Tymczasem brygada Negew przecięła drogę z Beer Szewy do Nicany i zajęła egipskie posterunki wokół Tamili. Oddziały egipskie uwięzione między dwoma klinami rozproszyły się i uciekały ku granicy, a do 27 grudnia droga z Beer Szewy do Nicany była znowu przejezdna.⁵

Po południu 28 grudnia brygada Negew i batalion 8. Brygady wkroczyły na Synaj. Tej nocy zajęły Umm Katef, nazajutrz Abu Ageilę, uderzyły na lotniska Bir Hasana i Bir Lahfan i zagroziły El Arisz.⁶

Do akcji wkraczają dyplomaci

Natarcie zaniepokoiło Londyn. 29 grudnia, jak wynika z telegramu Departamentu Stanu, Brytyjczycy poinformowali Waszyngton, że według egipskiego ministra wojny wojska izraelskie przekroczyły granicę i są dziesięć mil od El Arisz, a jeśli to prawda, w grę wejdą zobowiązania Wielkiej Brytanii z traktatu brytyjsko-egipskiego. Następnego dnia ambasador brytyjski Sir Oliver Franks złożył formalną notę: izraelskie kolumny atakowały przez granicę w stronę El Arisz, zajęły egipskie lądowisko, a egipskie Spitfire'y lądowały bez paliwa na brytyjskich lotniskach w strefie Kanału. Dał do zrozumienia, że Wielka Brytania może wznowić dostawy broni dla państw arabskich, na co pełniący obowiązki sekretarza stanu Robert Lovett odpowiedział, że byłoby to złamanie embarga ONZ.⁷

Waszyngton naciskał na Izrael, by się wycofał, i Izrael się wycofał. Przedstawiciel USA w Tel Awiwie James McDonald donosił 5 stycznia, że wskutek amerykańskich interwencji siły izraelskie gwałtownie opuściły terytorium Egiptu, i ostrzegał, że Izraelczycy uważają teraz Stany Zjednoczone za bezpośrednio zaangażowane w wojnę. Misja rozumiała, że izraelski plan zakładał rajd na El Arisz i zneutralizowanie Rafah, z pozostawieniem drogi ucieczki dla około 18 tysięcy egipskich żołnierzy.⁸

Rafah i RAF

Izraelczycy spróbowali następnie zdobyć Rafah od południa: Harel i część brygady Negew nacierały drogą od Nicany, a Golani od północy. Izraelski minister spraw zagranicznych Mosze Szertok mówił potem McDonaldowi, że do 2 stycznia wszystkie izraelskie oddziały opuściły Egipt, ale niektóre mogły znów przekroczyć granicę pod Rafah przed zawieszeniem broni.⁹

7 stycznia izraelskie myśliwce zestrzeliły pięć samolotów brytyjskich. Baza Palmachu podaje, że maszyny próbowały dać Izraelczykom sygnał do przerwania walki; brytyjska wersja przekazana nazajutrz Waszyngtonowi mówiła o nieuzbrojonych samolotach rozpoznawczych, zaatakowanych bez prowokacji nad terytorium Egiptu, czterech z jednego lotu i jednym z drugiego. Incydent wzmógł amerykański nacisk na zakończenie walk, a 9 stycznia obowiązywało już zawieszenie broni.¹⁰

Operacja Horew była jedną z największych operacji izraelskich tej wojny. Armia egipska została wyparta z Negewu, choć zachowała Strefę Gazy. Egipt zgodził się teraz na rozmowy, a walki ustąpiły miejsca rokowaniom rozejmowym na wyspie Rodos.¹¹