Czym była operacja Menu?
Operacja Menu była tajnym bombardowaniem przez amerykańskie B-52 obozów i składów zaopatrzenia Wietnamu Północnego i Wietkongu w Kambodży, kraju oficjalnie neutralnym w wojnie wietnamskiej. Pierwszy nalot, o kryptonimie Breakfast (Śniadanie), nastąpił 18 marca 1969 roku. W ciągu następnych 14 miesięcy 3630 lotów zrzuciło około 110 tysięcy ton bomb. Naloty ukrywano przed amerykańską opinią publiczną i Kongresem za pomocą specjalnego systemu meldunków.2
18 marca 1969 roku amerykańskie bombowce B-52 zostały skierowane z celów w Wietnamie Południowym na podejrzane bazy komunistów po drugiej stronie granicy, w Kambodży, po raz pierwszy w tej wojnie. Nalot otrzymał kryptonim Breakfast, czyli Śniadanie. Kolejne nazwano od innych posiłków, a całą kampanię operacją Menu.3
Azyle za granicą
Kambodża była oficjalnie neutralna. Jej przywódca, książę Norodom Sihanouk, nazywał ją wyspą pokoju, ale przez wschód kraju, za jego zgodą, biegł Szlak Ho Chi Minha, zaopatrujący oddziały północnowietnamskie na kambodżańskiej ziemi. Według Dictionary of American History Wietnamczycy z Północy zgromadzili w tych azylach zapasy broni i amunicji, uderzali stamtąd na Wietnam Południowy, a potem wycofywali się za granicę, by się dozbroić.4 › Operacja Lam Son 719, 1971
Program prezydenta Richarda Nixona zakładał zakończenie udziału amerykańskich wojsk lądowych w wojnie. Dictionary of American History podaje, że Amerykanie tracili wtedy około 250 ludzi tygodniowo, a bombardowania miały zmniejszyć zagrożenie dla wycofywanych wojsk lądowych. Henry Kissinger, doradca Nixona ds. bezpieczeństwa narodowego, był według badacza Sophala Eara głównym architektem tego planu.5
Śniadanie
History.com pisze, że Nixon zatwierdził pierwszą misję na posiedzeniu Rady Bezpieczeństwa Narodowego 15 marca; Sophal Ear podaje, że zatwierdzono ją na spotkaniu w Gabinecie Owalnym 17 marca. Dziennik szefa sztabu Nixona, H. R. Haldemana, zapisał dzień, w którym do niej doszło: „Historyczny dzień. »Operacja Śniadanie« K. wreszcie się odbyła o 14.00 naszego czasu. K. bardzo podekscytowany, P. też”.6
Źródła nie zgadzają się nawet co do daty rozpoczęcia. History.com datuje pierwszy nalot na 18 marca 1969 roku, a Dictionary of American History w Encyclopedia.com podaje 9 marca. Kolejne misje nazwano Lunch, Snack, Dinner, Dessert i Supper, a każda oznaczała inne cele w Kambodży. History.com liczy 3630 lotów, które w ciągu 14 miesięcy, do kwietnia 1970 roku, zrzuciły 110 tysięcy ton bomb.7
Tajemnica przed Kongresem
Ponieważ Kambodża była oficjalnie neutralna, bombardowania i wszystkie kolejne operacje Menu ukrywano przed amerykańską opinią publiczną i Kongresem. History.com opisuje skomplikowany system meldunków stworzony w Pentagonie, by nic nie wyszło na jaw. Tajemnica długo się nie utrzymała. „New York Times” napisał o bombardowaniach w maju 1969 roku, ale wtedy nie wywołało to większej reakcji.8
W rządzie naloty oceniano jako sukces. W memorandum z 27 marca 1970 roku, opublikowanym dziś przez Biuro Historyka Departamentu Stanu, Kissinger przekazał Nixonowi, że Kolegium Połączonych Szefów Sztabów i amerykańskie dowództwo w Wietnamie zdecydowanie potwierdzają wartość nalotów B-52 w Kambodży, a ambasador Ellsworth Bunker i generał Creighton Abrams nazwali je jedną z najskuteczniejszych operacji całej wojny. Ten sam dokument pokazuje, że w lutym Nixon pytał, czy nie trzeba ponownie ocenić sensu tych nalotów.9
Od Menu do szerszej wojny
W marcu 1970 roku Sihanouka obalono w przewrocie, a władzę objął przychylny Amerykanom Lon Nol. Wiosną do Kambodży weszły wojska lądowe USA i Wietnamu Południowego, a 24 kwietnia 1970 roku zaczęły się taktyczne operacje lotnicze. Gdy bombardowanie Kambodży wyszło na jaw, stało się jednym z głównych celów ruchu antywojennego, a protest na Uniwersytecie Stanowym Kent 4 maja 1970 roku zakończył się śmiercią czterech studentów zastrzelonych przez Gwardię Narodową.10
Po wycofaniu amerykańskich wojsk lądowych z Kambodży 30 czerwca 1970 roku naloty trwały na prośbę rządu kambodżańskiego. Kongres zakończył bombardowania o północy 14 sierpnia 1973 roku, po około 3500 nalotach w ciągu czterech i pół roku.11
Cena dla Kambodży
Ponieważ kampanię utrzymywano w tajemnicy, danych jest niewiele. Sophal Ear pisze, że szacunki liczby ofiar amerykańskich bombardowań Kambodży w latach 1969 do 1973 wahają się od 24 tysięcy do miliona, przy czym większość mówi o setkach tysięcy, i że ponad milion mieszkańców wsi uciekło do stolicy, Phnom Penh. Wielu ekspertów uważa te bombardowania za niezgodne z prawem międzynarodowym. Ear, który jako dziecko uciekł przed Czerwonymi Khmerami, nie uważa, że same naloty dały władzę Pol Potowi, ale twierdzi, że przyczyniły się do destabilizacji Kambodży i ułatwiły Czerwonym Khmerom werbunek. Dictionary of American History również wiąże bombardowania i późniejszy chaos polityczny ze zwycięstwem Czerwonych Khmerów w 1975 roku.12
Przypisy
Numer w tekście odsyła do przypisu; przypis wskazuje prace, na których opiera się dany akapit, a ich pełne opisy są w części Źródła.
- Taylor Owen i Ben Kiernan, „Bombs Over Cambodia”. ↩
- Redakcja HISTORY.com, „U.S. bombs Cambodia for the first time”; Dictionary of American History, „Cambodia, Bombing of”. ↩
- Redakcja HISTORY.com, „U.S. bombs Cambodia for the first time”; Sophal Ear, „Henry Kissinger's bombing campaign likely killed hundreds of thousands of Cambodians, and set path for the ravages of the Khmer Rouge”. ↩
- Sophal Ear, „Henry Kissinger's bombing campaign likely killed hundreds of thousands of Cambodians, and set path for the ravages of the Khmer Rouge”; Dictionary of American History, „Cambodia, Bombing of”. ↩
- Dictionary of American History, „Cambodia, Bombing of”; Sophal Ear, „Henry Kissinger's bombing campaign likely killed hundreds of thousands of Cambodians, and set path for the ravages of the Khmer Rouge”. ↩
- Redakcja HISTORY.com, „U.S. bombs Cambodia for the first time”; Sophal Ear, „Henry Kissinger's bombing campaign likely killed hundreds of thousands of Cambodians, and set path for the ravages of the Khmer Rouge”. ↩
- Redakcja HISTORY.com, „U.S. bombs Cambodia for the first time”; Dictionary of American History, „Cambodia, Bombing of”; Sophal Ear, „Henry Kissinger's bombing campaign likely killed hundreds of thousands of Cambodians, and set path for the ravages of the Khmer Rouge”. ↩
- Redakcja HISTORY.com, „U.S. bombs Cambodia for the first time”. ↩
- Departament Stanu USA, „Memorandum From Kissinger to President Nixon, 27 March 1970”. ↩
- Sophal Ear, „Henry Kissinger's bombing campaign likely killed hundreds of thousands of Cambodians, and set path for the ravages of the Khmer Rouge”; Dictionary of American History, „Cambodia, Bombing of”. ↩
- Dictionary of American History, „Cambodia, Bombing of”. ↩
- Sophal Ear, „Henry Kissinger's bombing campaign likely killed hundreds of thousands of Cambodians, and set path for the ravages of the Khmer Rouge”; Dictionary of American History, „Cambodia, Bombing of”. ↩
Źródła
- Taylor Owen i Ben Kiernan, „Bombs Over Cambodia: New Light on US Air War”, The Asia-Pacific Journal 5, nr 5 (maj 2007)
- Redakcja HISTORY.com, „U.S. bombs Cambodia for the first time”
- Dictionary of American History, w Encyclopedia.com, „Cambodia, Bombing of”
- Sophal Ear, The Conversation, „Henry Kissinger's bombing campaign likely killed hundreds of thousands of Cambodians, and set path for the ravages of the Khmer Rouge”
- Departament Stanu USA, Office of the Historian, FRUS 1969 do 1976, t. VI, dokument 215, „Memorandum From Kissinger to President Nixon, 27 March 1970”
_copy_(7257062168).jpg){kind=link}