18 marca 1793 roku rewolucyjna armia francuska generała Charlesa François Dumourieza zaatakowała Austriaków księcia Józefa Sasko-Koburskiego pod Neerwinden, na terenie dzisiejszej Belgii. Po całym dniu walk o wsie nad rzeczką Mała Gete Francuzi zostali pobici. W ciągu trzech tygodni Dumouriez stracił Belgię, aresztował komisarzy Konwentu i przeszedł do nieprzyjaciela.
Od Jemappes nad Gete
Jesienią 1792 roku Dumouriez był bohaterem Francji. 6 listopada pobił Austriaków pod Jemappes, a do końca roku wojska francuskie zajęły Niderlandy Austriackie. Gdy 1 lutego 1793 roku Francja wypowiedziała wojnę Wielkiej Brytanii i Republice Zjednoczonych Prowincji, ruszył na północ, do Holandii, a generał Francisco de Miranda oblegał Maastricht.1
Austriacy wykorzystali tę przerwę. Koburg przekroczył Rurę, 1 marca rozbił francuską osłonę pod Aldenhoven i zmusił Francuzów do zwinięcia oblężenia Maastricht. Dumouriez pospieszył na południe, by objąć dowództwo armii w Belgii, a uznawszy, że morale jego żołnierzy nie zniesie odwrotu, przeszedł do natarcia. Po potyczkach koło Tirlemont, dzisiejszego Tienen, Koburg ustawił armię za Małą Gete: arcyksiążę Karol na prawym skrzydle, hrabia Clerfayt na lewym, przy wsiach Neerwinden i Oberwinden. Na tym samym polu Francuzi odnieśli słynne zwycięstwo w 1693 roku.2
Bitwa
Obie armie były podobnej wielkości, ale historycy podają różne liczby. World History Encyclopedia, za Ramsayem Westonem Phippsem, przypisuje Dumouriezowi około 40 000 piechoty i 4500 jazdy, a Koburgowi około 30 000 piechoty i 10 000 jazdy, więc koalicja miała wyraźną przewagę w kawalerii. Encyclopaedia Britannica z 1911 roku ocenia stosunek sił na 11 do 10 na korzyść atakujących.3
Dumouriez podzielił armię na osiem kolumn. Spodziewał się, że Koburg będzie najsilniejszy na prawym skrzydle, osłaniającym linię zaopatrzenia, więc główny cios skierował w lewe skrzydło austriackie: Valence na prawym skrzydle francuskim i książę Chartres w centrum mieli zdobyć Oberwinden, wzgórze Mittelwinden i Neerwinden, a Miranda nacierał na lewym skrzydle wzdłuż głównej drogi. Francuzi przeszli rzekę o siódmej rano. Neerwinden i Oberwinden kilka razy przechodziły z rąk do rąk; szarże jazdy austriackiej na otwartym terenie między wsiami spychały Francuzów, a wieczorem Clerfayt stał mniej więcej tam, gdzie zaczynał.4
Na lewym skrzydle francuskim najcięższe walki toczyły się między trzecią a szóstą po południu. Kolumny Mirandy zdobyły Dorsmael i straciły je w austriackich kontratakach, a gdy arcyksiążę Karol rzucił do boju jazdę, lewe skrzydło zostało zepchnięte za rzekę, ku Tienen. Britannica zauważa, że zapał francuskich żołnierzy wystarczał do obrony wsi, ale na otwartym polu przewagę mieli austriaccy weterani. Widząc, że jego centrum zostało osamotnione, Dumouriez zarządził odwrót.5
Straty
John Rickard szacuje straty francuskie na około 4000, a austriackie na 2000. World History Encyclopedia podaje 4000 zabitych i rannych Francuzów oraz kolejnych 1000 wziętych do niewoli, a po stronie austriackiej 2700 zabitych i rannych, w tym 97 oficerów.6
Klęska, a potem zdrada
Britannica nazywa tę porażkę sygnałem do niemal całkowitego rozpadu armii rewolucyjnej. Według World History Encyclopedia po kolejnej porażce pod Louvain ochotnicy masowo dezerterowali, a armia Dumourieza stopniała do około 20 000 ludzi. Zwolennicy Mirandy oskarżali Dumourieza, że poświęcił ich generała, wydając mu rozkazy niemożliwe do wykonania. Dumouriez podjął rozmowy z oficerem sztabu Koburga Karlem Mackiem i zgodził się opuścić Belgię w zamian za swobodny odwrót.7
Snuł już wtedy plan marszu na Paryż i obalenia Konwentu. Gdy do kwatery głównej przybyli komisarze, by go wezwać do stolicy, kazał ich aresztować i wydał Austriakom. Żołnierze nie poszli za nim i 5 kwietnia 1793 roku przeszedł na stronę austriacką razem z księciem Chartres, przyszłym królem Ludwikiem Filipem. Britannica uważa Neerwinden za początek inwazji sprzymierzonych na Francję. O francuskim odrodzeniu jesienią tego roku piszemy w tekście 16 października w historii wojskowości: Wattignies 1793.8 › Bitwa pod Wattignies, 1793
Także tego dnia
- 1969: Operacja Menu. Operacja Menu była tajną kampanią amerykańskich bombardowań wschodniej Kambodży w czasie wojny wietnamskiej, wymierzoną w bazy armii północnowietnamskiej i Vietcongu przy granicy z Wietnamem Południowym.
