24 lutego 1739 roku armia Nadira Szacha, władcy Iranu, rozgromiła pod Karnalem, na północ od Delhi, znacznie liczniejsze wojska Wielkich Mogołów. Cesarz Muhammad Szach okopał się w umocnionym obozie, ale część jego armii dała się wyciągnąć na otwartą równinę i padła pod ogniem perskich muszkietów i lekkich dział w bitwie, która trwała zaledwie kilka godzin. Wkrótce Nadir był panem Delhi, a z Indii wywiózł Pawi Tron i diament Koh-i-Noor. Starsze opracowania podają datę 13 lutego, czyli ten sam dzień według kalendarza juliańskiego.
Nadir Szach rusza na Indie
Nadir przejął tron Iranu w 1736 roku, gdy usunął ostatniego, małoletniego władcę z dynastii Safawidów. Po najeździe na Afganistan w 1738 roku wkroczył do państwa Wielkich Mogołów, które według Britanniki od śmierci Aurangzeba w 1707 roku osłabiały wojny i wewnętrzne spory. Zdobył Kabul, Peszawar i Lahaur.1
Dwór Muhammada Szacha w Delhi reagował opieszale. Biogram w Britannice nazywa go nieudolnym cesarzem, oddanym przyjemnościom, któremu prowincje już wcześniej wymykały się spod kontroli. W końcu armia Mogołów ruszyła na północ i okopała się pod Karnalem, przy dawnym trakcie z Delhi do Lahauru, za kanałem, wałami ziemnymi i swoimi działami.2
Część opracowań, na przykład klasyczna książka Jadunatha Sarkara „Nadir Shah in India”, datuje bitwę na 13 lutego 1739 roku. To data według kalendarza juliańskiego, który w 1739 roku był o jedenaście dni opóźniony względem gregoriańskiego, więc chodzi o ten sam dzień co 24 lutego, datę podawaną przez Britannikę.3
Liczby na papierze i w polu
Liczebność obu armii należy do najbardziej niepewnych danych tej epoki. Sekretarz Nadira podawał, że armia Mogołów liczyła 300 000 ludzi, 2000 słoni i 3000 dział. Sarkar, porównując relacje indyjskie i europejskie, uznał, że wojsko zdolne do walki nie mogło przekraczać 75 000 ludzi, a tłum służby i ciur obozowych szacował nawet na milion osób; za najbliższe prawdy przyjął około 55 000 perskich jeźdźców. Wszystkie źródła zgadzają się, że Mogołowie mieli wyraźną przewagę liczebną.4
Siłą Nadira były dyscyplina i siła ognia. W jego armii służyło kilka tysięcy strzelców uzbrojonych w ciężkie muszkiety i działka obrotowe; których obowiązywała surowa dyscyplina: wstrzymywali ogień do komendy, a potem oddawali salwę. Lekkie działka obrotowe, zamburaki, wożono na wielbłądach nauczonych kłaść się na komendę, tak by ich grzbiety służyły za stanowisko ogniowe. Działa Mogołów Sarkar opisuje dla kontrastu jako ciężkie, nieporęczne i przestarzałe.5
Bitwa kilku godzin
Bitwa zaczęła się niemal przypadkiem. W nocy do obozu Mogołów dotarł z posiłkami Saadat Khan, namiestnik Oudhu, a następnego dnia perscy zagończycy napadli na jego tabory. Wbrew radom ruszył w pole tylko z częścią ludzi, ścigał perskich lekkich jeźdźców, którzy udawali ucieczkę, i dał się wciągnąć w zasadzkę daleko od mogolskich dział. Za nim podążył naczelny wódz armii Mogołów Khan Dauran z oddziałami, które zdołał naprędce zebrać.6
Tam perscy muszkieterowie i działka obrotowe otworzyli ogień z bliska. Dowódcy Mogołów, siedzący wysoko na słoniach, byli łatwym celem. Khan Dauran został śmiertelnie ranny, a Saadat Khan, którego słoń wpadł w perskie szeregi, dostał się do niewoli. Reszta armii Mogołów praktycznie nie wzięła udziału w walce. Sarkar pisze, że Nizam ul-Mulk, najzdolniejszy z mogolskich wodzów, przez cały dzień stał bezczynnie, zapewne licząc, że po śmierci rywali zajmie ich miejsca na dworze.7
Według nadwornego historyka Nadira walka trwała niecałe trzy godziny, od modlitwy południowej do popołudniowej, a Britannica pisze, że linie Mogołów zaczęły się rozpadać po dwóch godzinach. Khan Dauran wkrótce zmarł: według Britanniki następnego dnia, według źródeł zebranych przez Sarkara od jednego do czterech dni po bitwie.8
Delhi i Pawi Tron
Nadir nie szturmował umocnionego obozu Mogołów. Otoczył go i po kilku dniach Muhammad Szach sam przybył do perskiego obozu, by się poddać. Następnie Nadir ruszył do Delhi. Gdy w mieście rozeszła się plotka, że zginął, mieszkańcy zaczęli napadać na jego żołnierzy, a Nadir odpowiedział, pozwalając wojsku złupić Delhi i wymordować mieszkańców.9
Łupy były ogromne. Znalazły się wśród nich Pawi Tron i diament Koh-i-Noor, które Nadir wywiózł do Iranu. Muhammada Szacha pozostawił na tronie, ale jako swojego lennika. Britannica ocenia, że Karnal oznaczał faktyczny koniec potęgi Wielkich Mogołów. Dalsze zmagania o Indie, od Plassey po trzecią bitwę pod Panipatem, opisujemy w przewodniku po bitwach Indii.10
Straty są sporne. Nadworny historyk Nadira twierdził, że zginęło 30 000 Hindusów, przebywający wówczas w Persji Anglik Hanway słyszał o 17 000, indyjski kronikarz podawał 20 000, a poseł Marathów w obozie mogolskim najpierw 10 000 do 12 000, później 7000 do 8000. Sam Sarkar szacował straty na około 8000 zabitych. Po stronie perskiej Hanway podawał 2500 zabitych i dwa razy więcej rannych.11
