26 lipca 1757 roku armia francuska marszałka d'Estréesa zaatakowała armię sprzymierzonych księcia Cumberlandu pod Hastenbeck koło Hameln nad Wezerą, by zdobyć Hanower, niemiecki elektorat brytyjskiego króla Jerzego II. Francuzi obeszli lewe skrzydło Cumberlanda i zdobyli jego główną baterię. Niespodziewany kontratak wywołał u nich takie zamieszanie, że d'Estrées na chwilę nakazał odwrót, ale Cumberland zdążył już przerwać walkę. Cofnął się na północ, a we wrześniu zgodził się w Kloster-Zeven na rozwiązanie swojej armii.
Armia w obronie Hanoweru
Gdy wybuchła wojna siedmioletnia, Hanowerem rządził brytyjski król Jerzy II, sojusznik Prus, i elektorat leżał otworem przed Francją. Wiosną 1757 roku Francuzi zgromadzili nad dolnym Renem dużą armię pod wodzą d'Estréesa, która miała go zająć. Naprzeciw niej stanął syn Jerzego II, książę Cumberlandu, na czele armii złożonej z Hanowerczyków, Hesów i Brunszwiczan; rosyjska Encyklopedia Wojskowa z lat 1911 do 1915 przypisuje jej 48 000 ludzi, a brytyjski Dictionary of National Biography około 40 000. Armia francuska, która ruszyła na Hanower, była znacznie większa: według encyklopedii liczyła około 70 000 ludzi i 300 dział, według słownika była dwa razy silniejsza od armii księcia.1 › Bitwa pod Minorką, 1756
Dictionary of National Biography podaje, że Fryderyk Wielki chciał, by ta armia ruszyła w stronę Renu, ale hanowerscy ministrowie, którzy doradzali księciu, nalegali, by broniła się w granicach elektoratu. Gdy Francuzi weszli do Westfalii, a potem przekroczyli Wezerę, Cumberland cofnął się na pozycję za wsią Hastenbeck, z prawym skrzydłem pod osłoną dział Hameln, lewym na zalesionych wzgórzach i bagnem przed frontem.2
Obejście i ratunek
Francuzi ruszyli 24 lipca i po potyczkach straży przednich ich kolumny podeszły pod pozycję; rosyjska encyklopedia podaje, że 25 lipca generał Chevert wyparł Brunszwiczan ze wsi Afferde na lewym skrzydle sprzymierzonych. Wczesnym rankiem 26 lipca Chevert znów zaatakował przez lasy na wzgórza, a Francuzi przeszli do natarcia na całej linii. Obeszli lewe skrzydło sprzymierzonych i zdobyli główną baterię Cumberlanda, a linia sprzymierzonych podpaliła Hastenbeck i zaczęła się cofać.3
Wtedy losy bitwy się odwróciły. Encyklopedia przypisuje to dziedzicznemu księciu Brunszwiku, który korzystając z urozmaiconego terenu, niepostrzeżenie wprowadził dwa bataliony na wzgórze na prawym skrzydle Francuzów i odbił baterię. Dictionary of National Biography opisuje trzy bataliony hanowerskie, wysłane w obejście lasu, które uderzyły w bok francuskich kolumn. Oba źródła zgodnie mówią, że cios wywołał takie zamieszanie, że i Francuzi zaczęli się cofać, a słownik dodaje, że d'Estrées w pewnej chwili wydał rozkaz odwrotu. Cumberland jednak już wykorzystał moment, by przerwać bitwę, i zanim d'Estrées zaprowadził porządek, armia sprzymierzonych w porządku zeszła z pola.4
Od Hastenbeck do Kloster-Zeven
Straty były niewielkie jak na bitwę, która rozstrzygnęła kampanię. Dictionary of National Biography podaje, że Cumberland stracił tylko 1200 ludzi; rosyjska Encyklopedia Wojskowa mówi o 2500 stratach sprzymierzonych i do 2000 francuskich i dodaje, że twierdza Hameln poddała się Francuzom już następnego dnia.5
Cumberland nie próbował już stawić oporu. Zgodnie z instrukcjami króla cofał się na północ, do Stade nad dolną Łabą, dokąd wywieziono hanowerskie archiwa i skarb, a Francuzi, teraz pod wodzą księcia de Richelieu, szli za nim z dużo liczniejszą armią. Odcięty od brytyjskich okrętów i zagrożony kapitulacją, 8 września 1757 roku podpisał konwencję w Kloster-Zeven, na mocy której działania wojenne miały ustać, a jego armia miała zostać rozwiązana. Encyclopaedia Britannica z 1911 roku odnotowuje, że Jerzy II odmówił uznania tych warunków, a skompromitowany Cumberland zrzekł się urzędów i wycofał się z życia publicznego.6
Także tego dnia
- 1476: Bitwa pod Valea Albă. Pod Valea Albă, zwaną też Războieni, mołdawskie wojsko Stefana III Wielkiego stanęło przeciw najazdowi osmańskiemu prowadzonemu osobiście przez sułtana Mehmeda II.
