Bitwa o Fort Carillon 1758: zwycięstwo Montcalma pod Ticonderogą

W 1758 roku Wielka Brytania i Francja walczyły o Amerykę Północną od czterech lat. Brytyjski premier William Pitt zaplanował na to lato trzy ofensywy: na Fort Duquesne nad Ohio, na twierdzę Louisbourg na wyspie Cape Breton oraz w górę łańcucha jezior prowadzącego z Nowego Jorku ku Montrealowi. Kluczem do tej ostatniej drogi był Fort Carillon, który Francuzi zaczęli budować w 1755 roku pod Ticonderogą, gdzie rzeka La Chute wpada z jeziora George do jeziora Champlain.²

Największa armia Ameryki

Dowództwo armii północnej objął generał major James Abercromby, weteran, którego Isaac Makos z American Battlefield Trust opisuje jako dowódcę mało energicznego, a BritishBattles.com jako awansowanego dzięki politycznym wpływom. Prawdziwym duchem armii był jego zastępca, brygadier lord Howe, który szkolił wojsko do walki w lesie. Liczby się różnią: artykuł Trustu mówi o ponad 12 000 ludzi, w połowie brytyjskich żołnierzy regularnych, w połowie kolonialnych ochotników, EBSCO o 15 391, a karta bitwy Trustu o 18 000. Wszyscy zgadzają się, że była to największa armia, jaką dotąd zebrano w Ameryce Północnej. 5 lipca wypłynęła na jezioro George flotyllą liczącą od 800 do 1000 łodzi.³

Następnego dnia przyszło nieszczęście. Po wylądowaniu na północnym krańcu jeziora Howe ruszył na zwiad, natknął się w lesie na francuski oddział i zginął w potyczce. Jego śmierć, pisze Makos, jakby spowolniła całą armię.⁴

Szaniec Montcalma

Montcalm, dowódca wojsk francuskich w Ameryce Północnej, miał niespełna 4000 ludzi. Fort nie był ukończony i, jak zauważa Trust, miał żywność tylko na dziewięć dni, więc Montcalm postanowił walczyć przed nim. Trzy czwarte mili na zachód od fortu jego żołnierze wznieśli szaniec z bali wysoki na około sześć stóp, a przed nim zasiekę, gąszcz powalonych drzew z zaostrzonymi gałęziami zwróconymi ku nieprzyjacielowi. Pracowali przez całą noc, a za zaporą dołączyły do nich posiłki kawalera de Lévis.⁵

Abercromby nie pojechał obejrzeć pozycji osobiście. Wysłał młodego inżyniera, porucznika Clarke'a, który zameldował, że piechota zdobędzie linię szturmem, a według EBSCO obawa przed francuskimi posiłkami skłoniła Abercromby'ego do natychmiastowego ataku zamiast obejścia skrzydeł czy wytoczenia dział oblężniczych.⁶

„Koszeni jak trawa”

Szturm zaczął się około południa 8 lipca; BritishBattles.com umieszcza pierwsze ruchy wkrótce po 9 rano, EBSCO główne ataki między 13 a 19. Abercromby zamierzał przeprowadzić jedno skoordynowane natarcie na całej linii, ale pułki ruszały w różnych miejscach i w różnym czasie. Zasieka rozbijała każdy szyk, a Francuzi strzelali zza bali do ludzi zaplątanych w gałęzie. Jeden ze świadków napisał, że czerwone kurtki były „koszone jak trawa”; ocalały żołnierz, który chował się za pniakiem, wspominał, że nie dało się wyprostować, nie dostając kuli, tak jak nie da się stać w ulewie i nie zmoknąć.⁷

Abercromby wciąż posyłał kolejne natarcia, według EBSCO sześć, co tylko zwiększało straty. Pod koniec dnia z odwodu ruszył 42. pułk górali, Black Watch, i część jego żołnierzy dotarła do francuskiej linii, ale nie zdołała jej przełamać. Pułk stracił około 490 ludzi, a wśród śmiertelnie rannych był jego major, Duncan Campbell z Inverawe.⁸

Ucieczka bez pościgu

O zmroku Abercromby nakazał odwrót, a pogłoski o francuskim kontrataku zamieniły go w paniczną ucieczkę do łodzi. Wieczorem 9 lipca armia była z powrotem tam, gdzie zaczęła kampanię, na południowym krańcu jeziora George, uciekłszy przed przeciwnikiem czterokrotnie słabszym, który nie był w stanie jej ścigać. EBSCO podaje straty brytyjskie: 550 zabitych, 1355 rannych i 27 zaginionych, a francuskie: 106 zabitych i 266 rannych; karta bitwy Trustu podaje odpowiednio 2600 i 750. Montcalm przypisał zwycięstwo Bogu i kazał wznieść na polu bitwy wielki krzyż.⁹

Po Carillon

Zwycięstwo podniosło morale Francuzów i sławę Montcalma oraz wstrzymało brytyjski marsz na Montreal o rok. Nowej Francji nie ocaliło. Louisbourg i Fort Duquesne padły jeszcze tego samego roku, Abercromby'ego zastąpił generał Jeffery Amherst, a w 1759 roku Francuzi zniszczyli Carillon i wycofali się do Kanady. Odbudowany i przemianowany na Ticonderogę fort jeszcze dwa razy zmieniał właściciela w czasie wojny o niepodległość, zanim wojnę na północy rozstrzygnęła bitwa pod Saratogą w 1777 roku.¹⁰