25 lipca 1799 roku Napoleon Bonaparte zaatakował armię osmańską, która wylądowała w zatoce Abukir na wschód od Aleksandrii, by wyprzeć Francuzów z Egiptu. W kilka godzin Francuzi przełamali obie linie osmańskie i zepchnęli ocalałych do morza, w którym utonęły tysiące ludzi. Francuzi nazwali to starcie lądową bitwą pod Abukirem, na przekór morskiej klęsce w tej samej zatoce rok wcześniej. Było to ostatnie zwycięstwo Bonapartego w Egipcie: cztery tygodnie później potajemnie odpłynął do Francji.
Osmańskie przeciwuderzenie
Francuzi najechali Egipt, wówczas prowincję osmańską, w 1798 roku, licząc na neutralność sułtana. Po zniszczeniu francuskiej floty w bitwie pod Abukirem, zwanej przez Brytyjczyków bitwą nad Nilem, Imperium Osmańskie wypowiedziało Francji wojnę i sprzymierzyło się z Wielką Brytanią i Rosją. Plan zakładał podwójne uderzenie: jedna armia miała pomaszerować lądem z Syrii, a druga przypłynąć morzem i wylądować na wybrzeżu Egiptu.1
Bonaparte uderzył pierwszy na Syrię, ale nie zdobył Akki i 14 czerwca 1799 roku był z powrotem w Kairze. 12 lipca u wybrzeży Aleksandrii pojawiła się flota angielsko-turecka pod dowództwem sir Sidneya Smitha, a 14 lipca armia desantowa zaczęła lądować w zatoce Abukir. Szybko zdobyła fort Abukir, którego według historyka J. Rickarda broniło 300 Francuzów, po czym okopała się na półwyspie, zamiast ruszyć na Aleksandrię.2
Dwie linie, dwa natarcia
Liczebność obu armii jest niepewna. Darrell Dykstra w opracowaniu dla EBSCO Research Starters podaje 11 000 Francuzów wobec około 15 000 Osmanów. Rickard dowodzi, że armia osmańska, licząca przy formowaniu około 15 000 ludzi, była już przetrzebiona walkami i chorobami, a jej dowódca Mustafa meldował kiedyś, że zdolnych do walki ma tylko 7000; dla Francuzów znajduje szacunki od 6000 do 8000.3
Bonaparte zebrał armię polową z garnizonów, pomaszerował do Aleksandrii i 25 lipca zaatakował. Według Rickarda Osmanie stali w dwóch liniach, pierwszej na równinie i drugiej bliżej morza. Francuska piechota uderzyła na środek pierwszej linii, a kawaleria generała Joachima Murata na oba jej skrzydła i zepchnęła ją na drugą; po przerwie drugie natarcie ruszyło o trzeciej po południu.4
Druga linia pękła, a armia osmańska została zepchnięta do morza. Dykstra szacuje, że zginęło może 2000 ludzi, dwa razy więcej utonęło, próbując dopłynąć do okrętów, a reszta przez tydzień broniła się w zamku Abukir, po czym skapitulowała. Rickard opisuje słynną we francuskich relacjach chwilę, gdy szarża Murata postawiła go twarzą w twarz z Mustafą: Mustafa postrzelił Murata w szczękę, a Murat odpowiedział cięciem szabli, odrąbując osmańskiemu wodzowi dwa palce. Zaznacza też, że wśród tych, którzy uciekli morzem, był Muhammad Ali, przyszły władca Egiptu.5
Zwycięstwo i wyjazd
Fondation Napoléon przypomina, że Francuzi nazwali to starcie lądową bitwą pod Abukirem, a zwycięstwo w pewnej mierze zatarło wspomnienie utraty floty w zatoce Abukir w 1798 roku. Bitwa zakończyła osmańską próbę ataku od morza i na razie umocniła francuskie panowanie w Egipcie, choć nie złamała osmańskiego i brytyjskiego oporu.6
Wieści z Europy mówiły Bonapartemu, że sytuacja we Francji jest niepewna. W nocy 22 sierpnia 1799 roku potajemnie wszedł na pokład statku płynącego do Francji, zostawiając dowództwo armii generałowi Jean-Baptiste'owi Kléberowi; Rickard datuje jego wypłynięcie na 23 sierpnia. Do Francji dotarł w październiku. Pozostawiona armia utrzymała Egipt jeszcze przez dwa lata, aż Brytyjczycy wylądowali pod Abukirem w 1801 roku i Francuzi skapitulowali.7 › Bitwa pod Abukirem, 1801
Także tego dnia
- 1139: Bitwa pod Ourique. W rejonie Ourique w południowej Portugalii wojska Alfonsa Henriquesa starły się z oddziałami Almorawidów w czasie rekonkwisty.
