Bitwa pod Chippawą 1814: „To są regularni, na Boga!”

Przez dwa lata amerykańskie wyprawy na Kanadę szły źle, a w 1814 roku czas zaczął naglić. Po klęsce Napoleona weterani Wellingtona mogli wkrótce przepłynąć Atlantyk, a sekretarz wojny John Armstrong chciał rozstrzygającego sukcesu na granicy kanadyjskiej, zanim przybędą. Głównym frontem tego roku była Niagara. Lewa Dywizja generała majora Jacoba Browna miała przeprawić się przez rzekę Niagara, połączyć z eskadrą na jeziorze Ontario i uderzyć na cele takie jak zatoka Burlington, York czy Kingston.²

Obozy szkoleniowe

Dywizję Browna wyróżniało wyszkolenie. Przez całą wiosnę Brown i Winfield Scott prowadzili w północnej części stanu Nowy Jork obozy szkoleniowe, twardo musztrując pułki regularne i mianując oficerów według zasług, a nie koneksji. Brakowało mundurów i wielu żołnierzy Scotta poszło na wojnę w szarym suknie przeznaczonym zwykle dla milicji; ten szczegół miał znaczenie 5 lipca. HistoryOfWar.org szacuje całe siły Browna na około 4000 ludzi: 2400 piechoty regularnej w brygadach Scotta i Eleazara Ripleya, 300 artylerzystów, 600 ochotników z Pensylwanii i 600 indiańskich wojowników.³

3 lipca dywizja przeprawiła się do Górnej Kanady i w ciągu kilku godzin zajęła Fort Erie. Nazajutrz brygada Scotta ruszyła na północ drogą wzdłuż rzeki. Brytyjski oddział opóźniający podpułkownika Thomasa Pearsona hamował ją tak skutecznie, że Scott dotarł nad rzekę Chippawa, brytyjską linię obrony, dopiero o zmierzchu; most był częściowo zniszczony. Rozbił obóz na południe od równiny, za potokiem Street's Creek, i czekał na resztę dywizji.⁴

Błąd Rialla

Generał major Phineas Riall, dowódca sił brytyjskich nad Niagarą, miał pod ręką około 2000 żołnierzy regularnych, kanadyjskiej milicji i indiańskich wojowników. 5 lipca obejrzał amerykański obóz i błędnie uznał, że ma przed sobą milicję, którą wcześniejsze walki nad Niagarą nauczyły Brytyjczyków lekceważyć. Naprawił most i wyprowadził na równinę trzy pułki, 1., 8. i 100. pułk piechoty, z działami na skrzydle i przy drodze nad rzeką.⁵

Jednocześnie z drugiej strony uderzył Brown. Wysłał około 500 milicjantów z Pensylwanii i wojowników do lasu na zachodnim skraju równiny, by oczyścili go z brytyjskich tyralierów. Natknęli się na lekką piechotę Pearsona i kanadyjską milicję i zostali odrzuceni, a potem, jak pisze HistoryOfWar.org, wpadli na całe siły Rialla przeprawiające się przez rzekę. Brown posłał naprzód Scotta. Jego brygada przeszła Street's Creek i rozwinęła się na otwartym terenie dokładnie wtedy, gdy linia Rialla zajmowała pozycję, około 16.30.⁶

Regularni, na Boga

Plan Rialla był prosty: podejść, oddać jedną salwę, uderzyć na bagnety i czekać, aż Amerykanie pierzchną. Zamiast tego zobaczył, jak żołnierze w szarych mundurach zachowują szyk pod ogniem artylerii. Według American Battlefield Trust miał zawołać: „To są regularni, na Boga!”; The Canadian Encyclopedia odnotowuje tylko, że nagle zrozumiał, iż ma przed sobą dobrze wyszkolone wojsko regularne. Scott rozsunął linię, by 25. pułk piechoty mógł wejść do lasu, odepchnąć Pearsona i ostrzelać flankę 8. pułku, a brytyjskie natarcie zasłoniło pole ostrzału własnym działom.⁷

Walkę rozstrzygnęły dyscyplina i siła ognia. Przez około pół godziny, według The Canadian Encyclopedia, a według innych relacji przez 20 do 25 minut, obie linie ładowały i strzelały z bliska. Brown przesunął przez las kolejny pułk i ściągnął więcej dział do środka linii. Brytyjski szyk się zachwiał i Riall, któremu kula przestrzeliła płaszcz, nakazał odwrót. Jego żołnierze odeszli w porządku, przeszli Chippawę i zerwali za sobą most. Około 18.30 bitwa była skończona.⁸

Rachunek strat

The Canadian Encyclopedia podaje straty brytyjskie: 148 zabitych, 321 rannych i 46 zaginionych, oraz amerykańskie: 58 zabitych, 241 rannych i 19 zaginionych. HistoryOfWar.org przytacza te same liczby brytyjskie z raportu Rialla, a straty amerykańskie szacuje na około 60 zabitych i od 300 do 350 ogółem, w większości w brygadzie Scotta.⁹

Co znaczyła Chippawa

Historyk John R. Grodzinski nazywa to wydarzeniem przełomowym: po raz pierwszy w tej wojnie amerykańskie wojsko regularne pokonało równie liczne siły brytyjskie w otwartym polu. Strategicznie bitwa niewiele rozstrzygnęła. Brytyjczycy cofnęli się do Fortu George, obiecane wsparcie floty nie nadeszło, a trzy tygodnie później, 25 lipca, armie spotkały się ponownie pod Lundy's Lane w nierozstrzygniętej bitwie, po czym Amerykanie wycofali się do Fortu Erie. Pokazała jednak, do czego zdolne jest wyćwiczone amerykańskie wojsko regularne, i na zawsze związała się z nazwiskiem Winfielda Scotta, którego brygada ją stoczyła.¹⁰