Co wydarzyło się pod Abukirem 8 marca 1801 roku?
8 marca 1801 roku brytyjska armia sir Ralpha Abercromby'ego wylądowała z łodzi floty admirała Keitha w zatoce Abukir, na wschód od Aleksandrii, by wyprzeć z Egiptu armię francuską. Francuzi generała Frianta ostrzeliwali łodzie z wydm i z zamku, ale odwód generała majora Johna Moore'a zdobył wielką wydmę w około dwadzieścia minut i do wieczora plaża była brytyjska. Tak zaczęła się kampania zakończona kapitulacją Francuzów w Egipcie.1
Zatoka Abukir widziała już dwie bitwy w ciągu trzech lat: zniszczenie floty francuskiej przez Nelsona w 1798 roku i pobicie armii osmańskiej przez Napoleona w 1799 roku. Trzecia, w marcu 1801 roku, była brytyjskim desantem z morza na broniony brzeg i przesądziła o losie armii francuskiej, którą Napoleon zostawił w Egipcie.2
Armia wysłana do Egiptu
Napoleon najechał Egipt w 1798 roku i rok później wrócił do Francji, ale jego Armia Wschodu została. Pod koniec 1800 roku rząd brytyjski polecił Abercromby'emu zabrać do Egiptu około 15 tysięcy ludzi i zdobyć Aleksandrię. BritishBattles.com zauważa, że armię francuską w Egipcie szacowano na około 15 tysięcy, a w rzeczywistości liczyła blisko 30 tysięcy. Abercromby, który pamiętał źle przygotowany desant w Holandii w 1799 roku, przez kilka tygodni ćwiczył nowy desant w zatoce Marmaris na wybrzeżu tureckim, ucząc żołnierzy i marynarzy lądowania w trzech liniach łodzi.3 › Bitwa pod piramidami, 1798
Flota wyszła w morze 22 lutego i 2 marca zakotwiczyła w zatoce Abukir. Abercromby i Moore rozpoznali plażę z kutra: działa zamku Abukir wykluczały północno-zachodni kraniec zatoki, więc desant miał uderzyć na wydmy od środka zatoki ku południowemu wschodowi. Potem przez cztery dni wiał sztorm. Abercromby napisał w raporcie po prostu, że pogoda nie pozwoliła na wyładunek przed 8 marca; National Army Museum dodaje, że zwłoka dała Francuzom czas na przygotowanie obrony.4
Pod ogniem do brzegu
Generał Friant, dowódca w Aleksandrii, rozstawił wojska na wydmach nad plażą i obsadził zamek Abukir. Ich liczebność podaje się różnie: NAM pisze o około 2000 ludzi z 10 działami polowymi, BritishBattles.com o 1600, a Abercromby o ogniu piętnastu dział i muszkietach 2500 ludzi.5
O 3.30 rano 8 marca łodzie odbiły od transportowców. Do dziewiątej pierwsza linia 58 płaskodennych łodzi, każda z około 50 żołnierzami z nienabitymi muszkietami, ruszyła ku brzegowi, a za nią linie kutrów i szalup, z kanonierkami na skrzydłach i uzbrojonymi kutrami sir Sidneya Smitha z tyłu. Łodzie miały do przepłynięcia prawie milę pod ogniem, meldował Abercromby. Pocisk trafił w łódź pełną gwardzistów z pułku Coldstream, zabijając i raniąc wielu, i część linii zboczyła w bok.6
Wielka wydma
Odwód Moore'a (23. Pułk Królewskich Fizylierów Walijskich, 28. i 40. pułk) płynął prosto na wielką wydmę pośrodku zatoki. Żołnierze wyskoczyli na brzeg i wspięli się na nią, nie zatrzymując się, by nabić broń; francuska 61. półbrygada na szczycie została zepchnięta na równinę, a Moore trzymał wzgórze po dwudziestu minutach. Po jego lewej 42. pułk szkocki zdążył się sformować i nabić broń, by odeprzeć szarżę francuskiej jazdy, gwardia wylądowała w pewnym zamieszaniu i też została zaatakowana przez kawalerię, a 54. pułk i Royal Scots odrzuciły francuski batalion, który szedł im na skrzydło.7
Po półtorej godziny walki Francuzi zostali całkiem zepchnięci z wydm. Brytyjczycy zdobyli osiem dział, jak meldował Abercromby. Podczas gdy pierwsza fala walczyła, łodzie wracały po kolejne oddziały; według BritishBattles.com i NAM reszta armii wylądowała do zmroku, według raportu Abercromby'ego dopiero 9 marca.8
Cena
BritishBattles.com liczy 31 oficerów i 621 żołnierzy armii zabitych, rannych lub zaginionych oraz 97 oficerów i marynarzy floty, razem ponad 700; NAM podaje około 700. Straty francuskie wyniosły od 300 do 400 zabitych, rannych lub wziętych do niewoli.9
Na Aleksandrię i dalej
Friant cofnął się ku Aleksandrii. 13 marca Brytyjczycy znów walczyli pod Mandorą, a 21 marca generał Menou zaatakował ich linie pod Aleksandrią i został pobity, choć Abercromby odniósł w tej bitwie śmiertelną ranę. Mapę działań od desantu do bitwy pod Aleksandrią sprzedawano w Londynie już w maju 1801 roku. Francuski garnizon Kairu skapitulował 27 czerwca, a Menou poddał się w Aleksandrii 31 sierpnia 1801 roku. Dla armii brytyjskiej, podsumowuje NAM, zwycięstwo pod Aleksandrią, możliwe dzięki desantowi, było upragnionym zastrzykiem morale po porażkach z Francuzami na innych frontach.10
Przypisy
Numer w tekście odsyła do przypisu; przypis wskazuje prace, na których opiera się dany akapit, a ich pełne opisy są w części Źródła.
- BritishBattles.com, „Battle of Alexandria”; National Army Museum, „Egyptian campaign”. ↩
- National Army Museum, „Egyptian campaign”; BritishBattles.com, „Battle of Alexandria”. ↩
- BritishBattles.com, „Battle of Alexandria”. ↩
- BritishBattles.com, „Battle of Alexandria”; The London Gazette Extraordinary, „Copy of a Letter from Sir Ralph Abercromby to the Earl of Elgin, dated Camp before Alexandria, 16th March 1801”; National Army Museum, „Egyptian campaign”. ↩
- BritishBattles.com, „Battle of Alexandria”; National Army Museum, „Egyptian campaign”; The London Gazette Extraordinary, „Copy of a Letter from Sir Ralph Abercromby to the Earl of Elgin, dated Camp before Alexandria, 16th March 1801”. ↩
- BritishBattles.com, „Battle of Alexandria”; The London Gazette Extraordinary, „Copy of a Letter from Sir Ralph Abercromby to the Earl of Elgin, dated Camp before Alexandria, 16th March 1801”. ↩
- BritishBattles.com, „Battle of Alexandria”; National Army Museum, „Egyptian campaign”. ↩
- BritishBattles.com, „Battle of Alexandria”; The London Gazette Extraordinary, „Copy of a Letter from Sir Ralph Abercromby to the Earl of Elgin, dated Camp before Alexandria, 16th March 1801”; National Army Museum, „Egyptian campaign”. ↩
- BritishBattles.com, „Battle of Alexandria”; National Army Museum, „Egyptian campaign”. ↩
- National Army Museum, „Egyptian campaign”; The London Gazette Extraordinary, „Copy of a Letter from Sir Ralph Abercromby to the Earl of Elgin, dated Camp before Alexandria, 16th March 1801”; Royal Collection Trust, „A Plan of the Operations of the British Forces in Egypt from the Landing in Aboukir Bay (RCIN 735088.1)”. ↩
Źródła
- BritishBattles.com, „Battle of Alexandria” (część o desancie w zatoce Abukir 8 marca 1801)
- National Army Museum, „Egyptian campaign”
- The London Gazette Extraordinary, nr 15360, 3 maja 1801, s. 477, „Copy of a Letter from Sir Ralph Abercromby to the Earl of Elgin, dated Camp before Alexandria, 16th March 1801”
- Royal Collection Trust, Military Maps, „A Plan of the Operations of the British Forces in Egypt from the Landing in Aboukir Bay (RCIN 735088.1)”
,_RP-P-OB-73.032.jpg){kind=link}