31 maja 1916 roku brytyjska Grand Fleet admirała sir Johna Jellicoe'a i niemiecka Flota Pełnomorska admirała Reinharda Scheera spotkały się na Morzu Północnym u wybrzeży duńskiej Jutlandii w największej bitwie morskiej I wojny światowej. Trzy brytyjskie krążowniki liniowe wyleciały w powietrze, a Wielka Brytania straciła 14 okrętów i ponad 6000 ludzi wobec 11 okrętów i około 2500 ludzi po stronie niemieckiej. Obie strony ogłosiły zwycięstwo. Jednak flota niemiecka wymknęła się nocą do portów i już nigdy poważnie nie zagroziła brytyjskiemu panowaniu na Morzu Północnym.
Popołudnie krążowników liniowych
Były to największe floty, jakie spotkały się w tej wojnie. Imperial War Museums liczą 250 okrętów i około 100 000 ludzi, 151 okrętów brytyjskich wobec 99 niemieckich; Royal Museums Greenwich podają 279 okrętów. Wieczorem 30 maja Admiralicja, uprzedzona przez wywiad, że Flota Pełnomorska wyjdzie w morze, wysłała Jellicoe'a ze Scapa Flow, a Flotę Krążowników Liniowych wiceadmirała sir Davida Beatty'ego z Rosyth. Niemcy zamierzali użyć krążowników liniowych Franza von Hippera jako przynęty, która ściągnie część floty brytyjskiej pod działa ich głównych sił.1
Lekki krążownik HMS Galatea oddał pierwszy strzał 31 maja o 14.28, a o 15.48 krążowniki liniowe otworzyły do siebie ogień. W ciągu kilku minut HMS Indefatigable eksplodował po trafieniach z SMS Von der Tann, a o 16.26 wyleciał w powietrze HMS Queen Mary; na pierwszym zginęło ponad 1000 ludzi, na drugim ponad 1200. Brytyjski meldunek przechowywany w National Archives podaje, że Indefatigable zatonął mniej więcej dziesięć minut po rozpoczęciu walki od pocisku, który eksplodował w komorze amunicyjnej, a Queen Mary pół godziny później, zapewne z tej samej przyczyny. Według Imperial War Museums Beatty rzucił wtedy, że coś jest nie tak z „naszymi cholernymi okrętami”.2
Zderzenie flot
O 16.33 lekkie krążowniki komodora Williama Goodenougha dostrzegły całą Flotę Pełnomorską, a Beatty zawrócił na północ, by naprowadzić Niemców na Jellicoe'a. Tuż po 18.00 Jellicoe rozwinął Grand Fleet z sześciu kolumn w jedną linię i o 18.30 „przeciął T” Niemców, kierując ogień burtowy na czoło ich szyku. Wkrótce potem wyleciał w powietrze HMS Invincible, a wraz z ponad 1000 ludzi zginął kontradmirał Horace Hood. Brytyjska komisja, której wnioski przytaczają National Archives, uznała, że ogień dotarł do komór amunicyjnych wież na wszystkich trzech straconych krążownikach liniowych.3
Scheer ratował flotę nagłymi zwrotami, o 18.35 i ponownie po drugim starciu, po czym rzucił na brytyjską linię krążowniki liniowe i niszczyciele, by osłonić odwrót. O 19.22 Jellicoe odwrócił się od torped, a gdy wznowił pościg, Niemcy zniknęli mu z oczu. Imperial War Museums przypominają też odwagę chłopca okrętowego pierwszej klasy Jacka Cornwella, śmiertelnie rannego przy dziale na HMS Chester i pośmiertnie odznaczonego Krzyżem Wiktorii.4
Noc i rachunek strat
Jellicoe nie chciał walki nocnej, a flota brytyjska, obawiając się okrętów podwodnych i min, nie ścigała przeciwnika. W chaotycznych walkach nocnych Scheer przebił się za rufą floty brytyjskiej ku domowi. Krążownik pancerny HMS Black Prince zatonął z całą, 900-osobową załogą, niemiecki pancernik Pommern został storpedowany i poszedł na dno z całą załogą, a ciężko uszkodzony krążownik liniowy Lützow zatopiła własna załoga. Większość Floty Pełnomorskiej wróciła do niemieckich portów po południu 1 czerwca.5
Liczby nieco się różnią. Imperial War Museums podają 14 straconych okrętów brytyjskich i około 6000 ludzi wobec 11 okrętów niemieckich i około 2500 ludzi; National Archives 6077 zabitych Brytyjczyków i 2551 Niemców; Royal Museums Greenwich łączne straty, wraz z jeńcami, 6945 po stronie brytyjskiej i 3058 po niemieckiej.6
Kto wygrał?
Obie strony ogłosiły zwycięstwo. Niemcy wskazywali na większe straty brytyjskie, Brytyjczycy na to, że Scheer pierwszy przerwał walkę i uciekł. Royal Museums Greenwich zauważają, że 1 czerwca Brytyjczycy mieli 105 nieuszkodzonych okrętów gotowych do dalszej walki, a Niemcy tylko 40. Flota Pełnomorska do końca wojny pozostawała w większości w portach, a Niemcy postawili na wzmożoną wojnę okrętów podwodnych przeciw żegludze alianckiej. Jak ujmują to Imperial War Museums, Niemcy uniknęli zniszczenia floty, ale już nigdy nie byli w stanie poważnie zagrozić brytyjskiemu panowaniu na Morzu Północnym.7 › Samozatopienie floty niemieckiej w Scapa Flow, 1919
