Bitwa nad Tenaru 1942: pierwszy atak na Guadalcanal

7 sierpnia 1942 roku 1. Dywizja Piechoty Morskiej wylądowała na Guadalcanal w archipelagu Wysp Salomona i zajęła lotnisko budowane przez Japończyków na przylądku Lunga, wkrótce nazwane Henderson Field. Po dwóch dniach alianckie okręty odpłynęły, a marines zostali sami, z małymi zapasami i skąpymi wiadomościami o nieprzyjacielu na wyspie. Generał Alexander Vandegrift skupił swoje niewielkie siły w obwodzie wokół lotniska, z najsilniejszymi stanowiskami na plaży, na wypadek desantu od morza.²

Oddział Ichikiego

Desant marines pokrzyżował japońskie plany na południowym Pacyfiku. Pierwszym większym wzmocnieniem wysłanym, by odbić lotnisko, był wzmocniony 2. batalion 28. pułku piechoty pułkownika Kiyono Ichikiego. Oddział przeznaczony pierwotnie do zajęcia Midway wracał do kraju, gdy skierowano go na Truk, dokąd dotarł 12 sierpnia. Sześć niszczycieli przewiozło jego pierwszy rzut, według monografii piechoty morskiej około 900 ludzi, na przylądek Taivu, około 22 mil w linii prostej na wschód od Lungi, gdzie wylądował w nocy 18 sierpnia.³

Następnego dnia patrol marines kapitana Brusha natknął się na japoński zwiad i go rozbił. Według oficjalnej History of US Marine Corps Operations in World War II wstrząśnięty wykryciem Ichiki postanowił uderzyć natychmiast. Vandegrift miał pięć batalionów piechoty i nie mógł być pewien, że to główny desant nieprzyjaciela, więc zatrzymał odwód wewnątrz obwodu i czekał.⁴

Ostrzeżenie Vouzy

W nocy z 20 na 21 sierpnia posterunki nasłuchowe marines na wschód od rzeki usłyszały ruch wojsk w dżungli i wycofały się na linie 2. batalionu 1. pułku marines podpułkownika Edwina Pollocka, który bronił ujścia. Mniej więcej w tym samym czasie do stanowiska dowodzenia Pollocka dowlókł się starszy sierżant Jacob Vouza z policji Wysp Salomona. Złapany przez Japończyków w swojej wiosce odmówił zeznań, został pokłuty bagnetem i zostawiony na śmierć, a mimo to przedostał się przez japońskie oddziały, by ostrzec marines.⁵

Rzeka wcale nie była Tenaru. Była to Ilu, zwana też Alligator Creek, którą ówczesne mapy marines nazywały błędnie, a bitwa zachowała mylną nazwę.⁶

Szturm przez mierzeję

O 3.10 21 sierpnia kolumna około 200 Japończyków rzuciła się przez piaszczystą mierzeję u ujścia rzeki. Ogień karabinów, karabinów maszynowych i działa 37 mm strzelającego kartaczami skosił większość z nich, ale stanowisko nie było osłonięte drutem i kilku wdarło się w linię marines, zajmując parę stanowisk. Kompania G, odwód batalionu, kontratakiem ich wyparła. Ichiki ostrzelał wtedy pozycje marines z moździerzy i dział 70 mm i posłał drugą kompanię, która brodem za linią przyboju miała wyjść na brzeg na zachód od ujścia. Rozbiły ją na samym brzegu karabiny maszynowe, kartacze i haubice górskie 75 mm 11. pułku marines.⁷

Okrążenie

O świcie Pollock zameldował, że utrzyma pozycję. Zakole rzeki pozwalało części jego linii prowadzić ogień wzdłuż japońskiego ugrupowania, a wsparcie artylerii było silne. Vandegrift rozkazał odwodowi dywizji, 1. batalionowi 1. pułku marines podpułkownika Lenarda Cresswella, przeprawić się przez rzekę w górze jej biegu i uderzyć na Japończyków z lewej flanki i od tyłu. Do 14.00 nieprzyjaciel był zamknięty między rzeką, plażą a kompaniami Cresswella. Próby wyrwania się wzdłuż plaży lub przez przybój zawiodły, a piloci myśliwców VMF-223, którzy byli na wyspie niespełna dobę, po raz pierwszy ostrzelali Japończyków z powietrza.⁸

Aby skończyć walkę przed zmrokiem, Vandegrift posłał o 15.00 pluton lekkich czołgów przez mierzeję. Jeden wpadł na minę, ale natarcie przetoczyło się przez japońskie pozycje. O 17.00 było po wszystkim.⁹

Bilans

Historie piechoty morskiej są zgodne co do kosztów: blisko 800 zabitych Japończyków i 15 wziętych do niewoli, a tylko nieliczni uciekli do dżungli, przy 34 zabitych i 75 rannych marines. Ichiki, jak pisze oficjalna historia, okryty hańbą popełnił samobójstwo. Admirał Raizo Tanaka, który przewiózł jego ludzi na wyspę, pisał później, że ten epizod pokazał, iż piechota z karabinami i bagnetami nie ma szans z przeciwnikiem uzbrojonym w nowoczesną ciężką broń.¹⁰

Jak na wojnę na Pacyfiku była to niewielka bitwa, ale po raz pierwszy armia japońska spróbowała odbić Guadalcanal na lądzie i poniosła klęskę. Wyznaczyła wzór całej kampanii: Japończycy lądowali po kawałku i rzucali oddziały na broniony obwód, a siła ognia marines utrzymywała lotnisko, od którego wszystko zależało. Drugi rzut oddziału Ichikiego nie zdołał wylądować w sile, bo trzy dni później zawrócono go po morskiej bitwie koło Wschodnich Salomonów.¹¹ › Długi patrol Carlsona, 1942