Bitwa o ujście Skaldy 1944: Kanadyjczycy otwierają port w Antwerpii

Na początku września 1944 roku alianci zajęli Antwerpię wraz z jej wielkimi dokami, niemal nieuszkodzonymi. Był to największy port Europy i mógł rozwiązać kryzys zaopatrzenia armii alianckich, wciąż zaopatrywanych przez plaże Normandii i zniszczone porty nad kanałem La Manche. Ale Antwerpia leży około 80 kilometrów w górę Skaldy od otwartego morza, a oba brzegi estuarium trzymali Niemcy. Dopóki ich nie usunięto, do miasta nie mógł dopłynąć ani jeden statek.²

Niemcy dobrze wykorzystali ten czas. 15. Armia, niemal odcięta na wybrzeżu kanału, przeprawiła się przez estuarium i zorganizowała obronę opartą na kotle Breskens na brzegu południowym i na wyspie Walcheren, której plaże najeżone były ciężkimi bateriami nadbrzeżnymi. Przez całe tygodnie alianckie dowództwo stawiało Skaldę na drugim miejscu. Montgomery dał pierwszeństwo portom nad kanałem, a potem desantowi powietrznemu pod Arnhem, a pełniący obowiązki dowódcy 1. Armii Kanadyjskiej generał porucznik Guy Simonds zauważył w swojej dyrektywie z 2 października, że inne operacje mają pierwszeństwo w zaopatrzeniu. Dopiero w połowie października Montgomery dał Skaldzie bezwzględne pierwszeństwo w Armii Kanadyjskiej i przysłał jej posiłki.³

Pole bitwy z grobli

Teren sprzyjał obrońcy. Ujście Skaldy to kraina polderów, nisko położonych pól odebranych morzu, poprzecinanych groblami i kanałami. Drogi biegną po groblach wysokich na cztery, pięć metrów, a w tym płaskim, mokrym kraju nikt nie mógł się poruszać niezauważony. Simonds, dowodzący w czasie, gdy generał Harry Crerar leczył się z czerwonki, kazał RAF zbombardować groble Walcheren, by morze zalało wnętrze wyspy. Niemiecki dowódca, generał Gustav-Adolf von Zangen, pisał w rozkazie do żołnierzy z 7 października, że obrona podejść do Antwerpii ma decydujące znaczenie dla dalszego przebiegu wojny.⁴

Woensdrecht i Czarny Piątek

2 października 2. Kanadyjska Dywizja Piechoty ruszyła z Antwerpii na północ, by odciąć przesmyk Bevelandu Południowego. Pod Woensdrecht i Hoogerheide natrafiła na spadochroniarzy i inne odwody rzucone, by ją zatrzymać, i walki trwały dwa tygodnie. 13 października, zapamiętanego jako Czarny Piątek, kanadyjski Black Watch stracił w jednym ataku 145 ludzi i wszystkich dowódców kompanii. 16 października Royal Hamilton Light Infantry zdobył wzgórza nad Woensdrecht i utrzymał je mimo kontrataków. Dalej na wschód, na prawo od Kanadyjczyków, walczyła 1. Polska Dywizja Pancerna, nacierająca w stronę Tilburga, gdzie 4 października zatrzymały ją niemieckie kontrataki.⁵

Kocioł Breskens

Na południe od estuarium 3. Kanadyjska Dywizja Piechoty uderzyła na kocioł Breskens w operacji Switchback. W nocy z 6 na 7 października jej żołnierze przeszli Kanał Leopolda na przyczółki niewiele głębsze niż brzeg kanału, w podmokłym terenie pod ogniem dział nadbrzeżnych. 9 października 9. Brygada wylądowała od strony wody za niemiecką linią w pływających transporterach Alligator i Buffalo, zaskakując obrońców. Kocioł padł 3 listopada, gdy dziennik bojowy dywizji odnotował zakończenie operacji Switchback, a ktoś dopisał pod spodem: „Dzięki Bogu!” Historia oficjalna podaje 12 707 jeńców i 2077 zabitych, rannych i zaginionych w dywizji w czasie tej operacji.⁶

Beveland Południowy i Walcheren

Po zabezpieczeniu Woensdrecht 2. Dywizja ruszyła od 24 października na zachód wzdłuż Bevelandu Południowego, a dwa dni później kolejne oddziały przeprawiły się przez Skaldę w pływających transporterach i barkach desantowych. Do 2 listopada oba Bevelandy były wolne. Została Walcheren. Jedynym połączeniem lądowym wyspy była prosta grobla bez żadnych osłon, z błotnistymi płyciznami po obu stronach. Od 31 października atakowali po niej kolejno Black Watch, Calgary Highlanders i Le Régiment de Maisonneuve, a gdy zluzowali ich Brytyjczycy, Maisonneuve miał podobno na wysuniętym odcinku nie więcej niż 40 ludzi.⁷

1 listopada Brytyjczycy przeprawili się do Flushing, a komandosi Royal Marines wylądowali pod Westkapelle, na umocnienia, które dowództwo operacji połączonych nazwało jednymi z najsilniejszych na świecie. Do 8 listopada złamano ostatni niemiecki opór i bitwa się skończyła.⁸

Otwarcie portu

Trałowce zaczęły oczyszczać tor wodny 4 listopada i wyłowiły 267 min. 28 listopada do Antwerpii wszedł pierwszy konwój. Żaden kanadyjski oddział wojskowy nie był na uroczystości, ale prowadzący statek zbudowano w Kanadzie i nosił nazwę Fort Cataraqui. Samego 1 grudnia wyładowano tam ponad 10 000 ton zaopatrzenia, a Antwerpia stała się głównym portem zaopatrzeniowym armii alianckich w północno-zachodniej Europie.⁹

Cena była wysoka. Od 1 października do 8 listopada 1. Armia Kanadyjska wzięła 41 043 jeńców, a straciła 703 oficerów i 12 170 szeregowych i podoficerów zabitych, rannych i zaginionych. Niemal dokładnie połowę z nich, 355 oficerów i 6012 żołnierzy, stanowili Kanadyjczycy.¹⁰