Bitwa pod Hopton Heath 1643: bitwa wojny domowej pod Stafford

Hopton Heath to najważniejsza bitwa stoczona w hrabstwie Stafford w czasie wojny domowej. Była niewielka w porównaniu z Edgehill, ale toczyła się o stolicę hrabstwa i kosztowała króla życie hrabiego Northamptona.²

Wyścig do Stafford

Na początku 1643 roku obie strony walczyły o kontrolę nad środkową Anglią. Stafford leżało na szlaku między rojalistyczną stolicą w Oksfordzie a portami Yorkshire, więc było ważne dla obu. 5 marca wojska Parlamentu zdobyły Close, katedralną część Lichfield. Rojalistycznej załodze pozwolono odejść i przeszła do Stafford, gdzie dołączył do niej hrabia Northampton ze swoimi oddziałami, które przybyły zbyt późno, by ocalić Lichfield.³

Spencer Compton, 2. hrabia Northampton, był jednym z najaktywniejszych dowódców króla w środkowej Anglii, a jego regiment jazdy często działał samodzielnie. Dowódcy parlamentarni, sir John Gell i sir William Brereton, już wcześniej planowali atak na Stafford ze względu na jego strategiczne znaczenie.⁴

Przed bitwą

List rojalisty, który brał udział w walce, przechowywany w archiwach hrabstwa Stafford, opisuje dni poprzedzające bitwę. W piątek 15 marca oddziały Northamptona zaskoczyły około 200 parlamentarzystów kwaterujących w Heywood; jazda uciekła, ale piechotę wybito albo wzięto do niewoli i odesłano ponad 80 jeńców. Nazajutrz rojaliści wkroczyli do Stafford.⁵

W niedzielę 19 marca około jedenastej przed południem nadeszła wiadomość, że nieprzyjaciela widziano na Hopton Heath, nie dalej niż 4 mile od Stafford. Miasto nie mogło pomieścić nawet połowy armii, więc rojaliści kwaterowali w różnych miejscach i zebrali się dopiero około trzeciej po południu. Autor listu ocenia własne siły na mniej niż tysiąc jazdy i piechoty, a nieprzyjaciela na dwa razy więcej. Historic UK podaje około 1200 rojalistów, głównie jazdy, przeciw armii Parlamentu liczącej 1500 ludzi. Piechota Breretona jeszcze nie nadeszła; ludzie Gella sami wybrali pozycję.⁶

Roaring Meg i szarża

Parlamentarzyści stali na wzniesieniu, za żywopłotami i starymi murami obsadzonymi muszkieterami, z głównymi siłami muszkieterów i pikinierów na terenie pełnym króliczych nor, gdzie konnica nie mogła bezpiecznie szarżować, i z podmokłym gruntem na jednym skrzydle. Mieli osiem lekkich dział zwanych drakes i trzy cięższe. Rojaliści wysłali spieszonych dragonów, by oczyścili żywopłoty, i wytoczyli własne ciężkie działo. Archiwum hrabstwa Stafford przypisuje znaczną część sukcesu rojalistów temu 29-funtowemu działu zwanemu Roaring Meg. Według autora listu pierwszy strzał zabił sześciu ludzi i ranił czterech, a następny wyrwał w szeregach taką lukę, że nie chciały się już zewrzeć.⁷

Wtedy zaszarżowała jazda rojalistów. Jazda Parlamentu pękła, a rojaliści zdobyli działa nieprzyjaciela. Pościg zapędził się jednak za daleko. Northampton wjechał w sam środek wroga, jego koń został postrzelony i padł, a on sam dostał się do niewoli. Relacja rojalisty twierdzi, że w chwili pojmania był cały, i zarzuca tym, którzy go pojmali, że go zabili. BCW Project odnotowuje, że zginął w zbroi kirasjera.⁸

Jazda parlamentarna na chwilę odbiła działa, ale znów ją odpędzono, a w zamieszaniu wpadła na własną piechotę. W drugiej szarży ciężko ranny został sir Thomas Byron. Wstrząśnięci jego raną i utratą dowódcy kawalerzyści nie dali się namówić na kolejną szarżę, a walkę zakończyła ciemność.⁹

Zwycięstwo z ceną

Brereton nadszedł z piechotą później tego dnia, ale z zapadnięciem nocy walka ustała, a parlamentarzyści wycofali się w nocy. Rojaliści przewieźli osiem zdobytych dział do Stafford i utrzymali pole. Ludzie Gella zabrali ze sobą ciało Northamptona; autor listu skarży się, że odmówili jego wydania bez zwrotu dział i jeńców. Raport parlamentarny przytaczany przez BCW Project mówi, że Gell zawiózł ciało do Derby, gdzie złożono je w kościele Wszystkich Świętych w oczekiwaniu na okup.¹⁰

Liczby strat są stronnicze. Autor listu twierdził, że przeciwnik stracił dziesięciu ludzi na jednego rojalistę i wrzucał swoich zabitych do stawów i dołów, by ukryć straty. Historic UK podsumowuje wynik krótko: Northampton zginął, a bitwa była nierozstrzygnięta. Archiwum hrabstwa Stafford nazywa ją nierozstrzygniętym zwycięstwem rojalistów. Najstarszy syn Northamptona, ranny pod Hopton Heath w nogę, odziedziczył tytuł i regimenty ojca i walczył dalej za króla.¹¹