Bitwa pod Slankamenem 1691: śmierć wielkiego wezyra

Po nieudanym oblężeniu Wiednia w 1683 roku Habsburgowie i ich sojusznicy wypierali Turków z Węgier i w głąb Bałkanów. Wraz z tymi kampaniami rosła kariera Ludwika Wilhelma, margrabiego Badenii-Baden: w 1683 roku został generałem jazdy, w 1686 feldmarszałkiem, a w 1689 naczelnym wodzem wojsk cesarskich na wschodzie. W 1689 roku wygrał pod Niszem i Serbia wydawała się zdobyta.²

Wtedy jednak Turcy znaleźli silnego przywódcę. W październiku 1689 roku pieczęć wielkiego wezyra otrzymał Fazıl Mustafa Pasza, syn wielkiego wezyra Köprülü Mehmeda Paszy, jak pisze Abdülkadir Özcan w Encyklopedii Islamu TDV. Uzdrowił skarb, zreorganizował armię i w kampanii 1690 roku odzyskał Nisz, Widyń, Smederewo, a przede wszystkim Belgrad, spychając wojska cesarskie za Dunaj.³

Kampania 1691 roku

Wielki wezyr wyruszył z Edirne 15 czerwca 1691 roku. Zanim dotarł do Sofii, dowiedział się, że sułtan Sulejman II zmarł, a tron objął Ahmed II; nowy sułtan pozostawił go na urzędzie. W Belgradzie rada wojenna doradzała czekać na Tatarów krymskich i wojska prowincjonalne. Wezyr nie posłuchał, przeprawił armię po moście na Sawie na stronę Zemunu i zajął pozycję między palanką Slankamen a Piotrowaradynem.⁴

Ludwik Badeński wyruszył w połowie lipca z Osijeku, jak podaje Allgemeine Deutsche Biographie, i uznał umocnienia tureckie za zbyt silne do szturmu. Próbował wywabić nieprzyjaciela w otwarte pole, przesuwając się krótkimi marszami ku Slankamenowi. Turcy ruszyli za nim i go obeszli. Według Hansa Schmidta w Neue Deutsche Biographie margrabia znalazł się w złym położeniu: co najmniej dwukrotnie silniejszy nieprzyjaciel stał okopany na wzgórzach w poprzek jego drogi odwrotu. Özcan dodaje, że margrabia, cierpiący na brak żywności i odcięty od drogi do Piotrowaradynu, uderzył natychmiast, gdy dowiedział się, że Tatarzy nie dołączyli do wezyra.⁵

Bitwa

Bitwa zaczęła się po południu 19 sierpnia. Żadna z armii nie miała naturalnej linii odwrotu, a wojska cesarskie były stłoczone na wąskim polu. Ludwik łączył natarcia czołowe, które wiązały Turków na miejscu, z obejściem ich skrzydła. ADB opisuje zaciętą walkę, w której nie brano jeńców, a margrabia przyznał w swoim raporcie, że Turcy przez ponad godzinę mieli zwycięstwo w ręku.⁶

Rozstrzygnięcie przyszło na prawym skrzydle tureckim. Ludwik stanął na czele pułków jazdy, które dwukrotnie obeszły to skrzydło, i wpędził Turków w bezładną ucieczkę. W centrum, jak opisuje Özcan, Fazıl Mustafa Pasza wysunął się naprzód, by podtrzymać ducha żołnierzy wobec natarcia cesarskich, i trafiła go kula. Jego śmierć złamała armię, która rozproszyła się i cofnęła.⁷

Cena zwycięstwa

Cesarscy zdobyli obóz turecki z bronią, chorągwiami, kasami, namiotami i zwierzętami jucznymi. Ciała wielkiego wezyra mimo poszukiwań nigdy nie odnaleziono. Zwycięstwo było drogie: Schmidt pisze, że armia margrabiego straciła jedną czwartą stanu. Dokładne liczby po obu stronach bardzo się różnią w późniejszych relacjach, a cytowane tu biografie ich nie podają.⁸

Cesarz Leopold I nagrodził Ludwika 27 sierpnia 1691 roku stopniem cesarskiego generała porucznika, najwyższym stanowiskiem wojskowym w cesarstwie, nieobsadzonym od śmierci Karola Lotaryńskiego, a w 1692 roku margrabia otrzymał Order Złotego Runa. Schmidt nazywa Slankamen największym triumfem jego kariery. Trofea zdobyte przez niego w wojnach tureckich, tak zwana Türkenbeute, są dziś przechowywane w Badisches Landesmuseum w Karlsruhe.⁹

Znaczenie Slankamenu

Wraz z Fazılem Mustafą Paszą, synem i bratem wcześniejszych wielkich wezyrów, Turcy stracili reformatora, który w 1690 roku odwrócił bieg wojny. W ocenie Schmidta zagrożenie tureckie zostało zażegnane na lata, a Ludwika wkrótce wysłano nad Ren przeciw Francji. Wojna na wschodzie przeszła w oblężenia i mniejsze kampanie, aż zwycięstwo księcia Eugeniusza pod Sentą w 1697 roku i pokój w Karłowicach w 1699 roku ją zakończyły.¹⁰ › Bitwa pod Sentą, 1697