Bitwa pod Spicheren 1870: Czerwone Wzgórze i droga na Metz

Francja wypowiedziała Prusom wojnę 19 lipca 1870 roku. W ciągu trzech tygodni armie niemieckie podeszły pod granicę. Francuski II Korpus generała Charles'a Frossarda stał w Saarbrücken, po niemieckiej stronie Saary, ale w nocy z 5 na 6 sierpnia, uznawszy swoją pozycję za zbyt odsłoniętą, bez czekania na zgodę wycofał się na wzgórza Spicheren tuż na południe od miasta i tam się okopał.²

Ten sam dzień, 6 sierpnia, był dla Francji czarny. Około 100 km dalej, w Alzacji, inna armia francuska została pokonana pod Frœschwiller-Wœrth, dwa dni po pierwszym poważnym starciu pod Wissembourgiem.³

Bitwa, której nikt nie rozkazał

Helmuth von Moltke, szef pruskiego sztabu generalnego, nie spodziewał się tego dnia bitwy. W swojej historii wojny wyjaśnia, że 1. Armia generała von Steinmetza wysunęła się ku Saarze dalej na południowy zachód, niż zamierzało dowództwo, przez co jej kolumny skrzyżowały się pod Saarbrücken z kolumnami 2. Armii. Wojska w pobliżu miasta było dość, ale nikt nie zadbał, by nadeszło jednocześnie.⁴

14. Dywizja generała von Kameke dotarła do Saarbrücken około południa. Kameke wiedział, że Francuzi opuścili wzgórza za rzeką, i postanowił je zająć. Gdy jego jazdę powitał silny ogień ze wzgórz Spicheren, uznał, sądząc po dotychczasowym zachowaniu Francuzów, że ma przed sobą wycofującą się straż tylną, i od razu zaatakował. Według relacji „Le Républicain lorrain” francuskie działa na Czerwonym Wzgórzu (Rotherberg) otworzyły ogień około 11.30, dopóki nie uciszyły ich nadjeżdżające baterie pruskie.⁵

Czerwone Wzgórze

Moltke przyznaje, że pozycja francuska była wyjątkowo silna. W centrum wznosiło się Czerwone Wzgórze, strome, niemal pionowe urwisko, zbocza po obu stronach porastał gęsty las, a na lewym skrzydle zabudowania huty w Stiring-Wendel tworzyły osobny punkt oporu. Pierwsza pruska brygada, generała von François, zaatakowała oba skrzydła. Na lewym 39. pułk wdarł się do lasu Gifert, na prawym 74. pułk zajął las Stiring. Silne francuskie kontrataki szybko ich jednak odrzuciły.⁶

Około godziny 15 batalion 74. pułku, prowadzony przez samego François, wspiął się na urwisko Czerwonego Wzgórza i kolbami oraz bagnetami wyparł francuskich strzelców z wysuniętych okopów. François padł, trafiony pięcioma kulami, ale jego ludzie utrzymali się na wąskim grzbiecie. 14. Dywizja była już rozciągnięta na około pięć i pół kilometra, z lewym skrzydłem odrzuconym w lesie Gifert i prawym w ciężkich opałach pod Stiring.⁷

Na odgłos dział

Prusaków uratowała gotowość ich generałów do włączenia się w walkę, której nie planowali. Moltke chwali Zastrowa z VII Korpusu, Alvenslebena z III i Goebena z VIII, którzy posłali wojska na odgłos dział, a niektórzy dowódcy brygad wyruszyli, zanim dostali rozkazy. Od około godziny 16 nadchodziły czoła 5. i 16. Dywizji, a generał von Barnekow poprowadził posiłki na Czerwone Wzgórze do fizylierów, którym kończyła się amunicja. Mimo to o 17 kontratak półtorej dywizji na francuskim lewym skrzydle pod Stiring zniweczył tam pruskie zdobycze.⁸

Po stronie francuskiej pomoc nie nadeszła. Frossard na próżno prosił o posiłki marszałka Bazaine'a, którego dywizje stały niespełna 20 km dalej. Moltke zwraca uwagę na dziwne wahanie francuskich dywizji na zapleczu: trzy wysłano naprzód, dotarły dwie, i to dopiero po bitwie. Wieczorem 16. Dywizja Goebena przedarła się przez lasy Spicheren i wyparła Francuzów z przełęczy przy Czerwonym Wzgórzu, a zagrożenie ze strony 13. Dywizji pruskiej idącej na Forbach doliną Rosselle skłoniło Frossarda do rozkazu odwrotu. Około 21 nad płaskowyżem rozbrzmiewał już francuski sygnał do odwrotu.⁹

Kosztowne zwycięstwo

Atakujący zapłacili więcej niż obrońcy. Moltke podaje 4871 strat pruskich i 4078 francuskich, niemal tyle samo co 4869 i 4077 w relacji „Le Républicain lorrain”. Moltke podkreśla, że Niemcy ani przez chwilę nie mieli na polu przewagi liczebnej, że w ciasnym terenie dało się wprowadzić do walki tylko trzynaście baterii, a jazda w ogóle nie mogła walczyć. Za znamienne uznał też, że wielu Francuzów dostało się do niewoli bez ran. Często przytaczane liczby, około 28 000 Francuzów wobec około 70 000 Niemców, zestawiają korpus Frossarda z całą 1. Armią Steinmetza.¹⁰

Korpus Frossarda wycofał się w stronę Sarreguemines i Puttelange, a armia francuska cofnęła się pod Metz. Moltke przyznaje, że bitwy nie planowano i że później krytykowano ją jako stoczoną w złym miejscu, ale dowodzi, że zwycięstwo taktyczne rzadko nie pasuje do zamysłu strategicznego: nie pozwoliło francuskiemu II Korpusowi wymknąć się bez szwanku i dało Prusakom styczność z główną armią francuską. W ciągu dwóch tygodni ta armia była już zamknięta w Metzu, a po wojnie Spicheren i Forbach weszły w skład Cesarstwa Niemieckiego aż do 1918 roku.¹¹