25 czerwca 1876 roku podpułkownik George Armstrong Custer poprowadził amerykański 7. Pułk Kawalerii na wielki obóz Lakotów, północnych Czejenów i Arapaho nad rzeką Little Bighorn na Terytorium Montany. Podzielił pułk, a wojownicy odparli atak majora Marcusa Reno na wioskę, po czym otoczyli i wybili Custera oraz około 210 ludzi, którzy z nim jechali. Reno i kapitan Frederick Benteen bronili się na urwiskach, dopóki obóz nie odszedł wieczorem 26 czerwca. Była to najcięższa klęska armii USA w wojnach z Indianami prerii i szczyt potęgi Lakotów i Czejenów.
Złoto w Górach Czarnych
Traktat z Fort Laramie z 1868 roku wydzielił Lakotom ogromny rezerwat, obejmujący także święte dla nich Góry Czarne. W 1874 roku wyprawa wojskowa pod wodzą Custera znalazła tam złoto i wbrew traktatowi napłynęli poszukiwacze. Lakotowie odmówili sprzedaży Gór Czarnych, a rząd nakazał wszystkim ich grupom stawić się w rezerwatach do 31 stycznia 1876 roku pod groźbą uznania za wrogie. Grupy Siedzącego Byka i Szalonego Konia, odrzucające system rezerwatów, zignorowały rozkaz, a wiosną dołączyło do nich wielu ludzi, którzy opuścili agencje.1
Generał Philip Sheridan wysłał w głąb ziem Lakotów trzy kolumny: pułkownika Johna Gibbona z Fort Ellis w Montanie, generała George'a Crooka z Fort Fetterman w Wyoming i generała Alfreda Terry'ego z Fort Abraham Lincoln na Terytorium Dakoty, którego siły w większości tworzył 7. Pułk Kawalerii Custera. Na początku czerwca, podczas Tańca Słońca, Siedzący Byk miał wizję żołnierzy spadających głową w dół do jego obozu i uznał ją za zapowiedź wielkiego zwycięstwa. 22 czerwca Terry odkomenderował Custera, by poszedł śladem wielkiego obozu i podszedł do niego od południa i wschodu.2
Custer dzieli pułk
Custer zamierzał dać ludziom odpocząć 25 czerwca i uderzyć o świcie 26., ale uznał, że jego pułk został wykryty, i bojąc się, że obóz się rozproszy, zaatakował od razu. Według amerykańskiej Służby Parków Narodowych wysłał kapitana Benteena z trzema kompaniami, około 125 ludźmi, na zwiad na południowy zachód, majorowi Reno dał trzy kompanie, około 140 ludzi, a pięć kompanii, około 210 ludzi, zatrzymał pod własnym dowództwem; jeszcze mniej więcej 125 osłaniało tabory. Hasło w Encyclopaedia Britannica, napisane przez historyka Gregory'ego Urwina, opisuje ten sam podział i podkreśla, że trzy części pułku nie mogły się wzajemnie wspierać.3
Reno przeprawił się przez rzekę i uderzył na południowy kraniec obozu. Wojownicy szybko ruszyli do walki; Reno spieszył ludzi w tyralierę, cofnął się do lasku nad rzeką, a potem wycofał za rzekę na urwiska, ponosząc ciężkie straty, gdy jeźdźcy dopadali uciekających kawalerzystów. Benteen, który na południu nikogo nie znalazł, dołączył do niego na wzgórzu; Służba Parków przytacza ostatnią pisemną wiadomość Custera do Benteena: „Come on. Big Village. Be Quick. Bring Packs.”, czyli „Przybywaj. Wielka wioska. Szybko. Przywieź juki z amunicją.”4
Ostatnia walka Custera
Losy batalionu Custera odtwarza się z relacji Lakotów i Czejenów, wykopalisk i ułożenia ciał, a wiele pozostaje niepewne. Służba Parków opisuje, jak Custer pojechał wzdłuż urwisk na północ do wąwozu Medicine Tail Coulee, jak doszło do potyczki przy brodzie i jak kompanie były wybijane jedna po drugiej na grzbiecie zwanym dziś Custer Ridge lub Battle Ridge. Około 40 ludzi dotarło na wzgórze, na którym stoi dziś pomnik, i tam zginęło; polegli wszyscy z mniej więcej 210 żołnierzy Custera i on sam. Britannica zauważa, że relacje indiańskie szczególnie wysławiają męstwo Szalonego Konia, wodza Oglalów, obok wielu innych.5
Z Weir Point, cypla na północ od pozycji Reno, oddział wysłany na poszukiwanie Custera widział kurz i dym nad polem, zanim masy wojowników zmusiły go do odwrotu. Reno i Benteen byli oblegani na wzgórzu zwanym dziś Reno Hill od popołudnia 25 czerwca do zmierzchu 26., kiedy cały obóz odszedł na południe. Kolumna Terry'ego i Gibbona dotarła do ocalałych 27 czerwca.6
Ilu walczyło i ilu padło
Szacunki liczby wojowników są różne. Według Służby Parków armia spodziewała się od 800 do 1500 wojowników, a Britannica podaje, że wywiad wojskowy szacował ich na 800. Służba Parków przytacza współczesne oceny obozu na około 8000 ludzi, w tym od 1500 do 1800 wojowników, a Urwin w Britannice pisze o mniej więcej 2000 walczących. Rubryka Ask Prof. History serwisu HistoryNet liczy 259 zabitych w 7. Pułku Kawalerii. Straty indiańskie trudniej ustalić: Britannica podaje około 50 znanych ofiar, a HistoryNet przytacza imienną listę 31 wojowników, sześciu kobiet i czworga dzieci.7
Zwycięstwo okazało się krótkotrwałe. Wstrząs po klęsce sprowadził na północne prerie kolejne oddziały, większość grup poddała się w ciągu roku, a Stany Zjednoczone zabrały Lakotom Góry Czarne bez odszkodowania. Pole bitwy chroni dziś pomnik narodowy Little Bighorn Battlefield, a Britannica datuje pomnik narodowy na 1946 rok, a stojący na polu Pomnik Indian na 2003. Pełną historię opowiadamy w artykule o bitwie nad Little Bighorn, a sama bitwa należy do najsłynniejszych ostatnich obron w historii.8
Także tego dnia
- 1862: Bitwy siedmiodniowe. Pod Richmond w Wirginii przez tydzień toczyła się seria bitew między konfederatami Lee a unijną Armią Potomaku McClellana.
