Co się wydarzyło 10 maja 1940 roku?
10 maja 1940 roku Niemcy napadły na neutralne Holandię, Belgię i Luksemburg i rozpoczęły ofensywę przeciw Francji. Żołnierze z szybowców wylądowali na belgijskim forcie Eben-Emael i opanowali mosty na Kanale Alberta, spadochroniarze wylądowali pod Hagą i Rotterdamem, a niemieckie czołgi wjechały do Luksemburga i w Ardeny. Armie brytyjska i francuska ruszyły do Belgii na spotkanie natarcia, czyli dokładnie tak, jak zakładał niemiecki plan. Trzy dni później Niemcy przeszli Mozę pod Sedanem, a 20 maja stanęli nad kanałem La Manche.9
Ranek 10 maja 1940 roku zakończył na zachodzie osiem miesięcy „dziwnej wojny”. W ciągu sześciu tygodni skapitulowały Holandia i Belgia, armię brytyjską wywieziono z Dunkierki, a Francja podpisała rozejm. Ten artykuł opowiada o pierwszych dniach niemieckiej ofensywy: desantach powietrznych, marszu aliantów do Belgii i uderzeniu przez Ardeny, a potem krótko pokazuje, jak doprowadziły one do Sedanu i Dunkierki. Szersze tło znajdziesz w naszym przewodniku po froncie zachodnim II wojny światowej.10
Dwa plany na jeden front
Wielka Brytania i Francja były w stanie wojny z Niemcami od września 1939 roku, po niemieckim ataku na Polskę, ale na granicy francuskiej przez całą zimę prawie nic się nie działo. Holandia, Belgia i Luksemburg pozostawały neutralne i liczyły, że wojna je ominie.11
Alianci spodziewali się głównego uderzenia przez środkową Belgię. Odpowiedzią był plan D, zwany planem Dyle: w chwili ataku na Belgię wkroczyć do niej i utrzymać linię rzeki Dyle na wschód od Brukseli, z armią belgijską na lewym skrzydle. Francuska 7 Armia miała iść dalej na północ, w stronę holenderskiej Bredy, by osłonić ujście Skaldy. Brytyjska historia oficjalna zauważa, że skoro Francuzi wykluczyli natarcie przez zalesione Ardeny, nikt się już nad nim nie zastanawiał.12
Tymczasem niemiecki plan się zmienił. Atak wyznaczano na jesień i zimę 1939 roku i wielokrotnie odkładano, a po przesunięciu terminu w styczniu przerobiono go od podstaw. Grupa Armii B miała teraz uderzyć na Holandię i Belgię i ściągnąć tam aliantów, a główny wysiłek, Grupa Armii A pod dowództwem Gerda von Rundstedta, miał pójść przez Luksemburg i Ardeny nad Mozę. Niemieckie Muzeum Historyczne przypisuje ten plan „cięcia sierpem” Erichowi von Mansteinowi. Według brytyjskiej historii oficjalnej Grupa Armii A liczyła 44 dywizje, w tym 7 pancernych, a Grupa Armii B tylko 28, w tym 3 pancerne.13
Świt 10 maja
10 maja. Przed świtem niemieckie samoloty zbombardowały lotniska, stacje kolejowe i węzły łączności w Holandii, Belgii i Francji. Według belgijskiej relacji oficjalnej belgijskie lotnictwo zostało zaskoczone na ziemi i straciło ponad połowę maszyn. Brytyjska historia oficjalna podaje, że niemiecka godzina zero dla wojsk lądowych wypadła o 5.35 rano.14
Atak nastąpił bez wypowiedzenia wojny. W Brukseli minister spraw zagranicznych Paul-Henri Spaak zwrócił się o pomoc do Wielkiej Brytanii i Francji, a jeszcze tego ranka alianckie naczelne dowództwo wprowadziło w życie plan D. Wieczorem pierwsze brytyjskie oddziały stały już nad Dyle między Wavre a Lowanium, z francuską kawalerią po prawej, w stronę Namur.15
Luksemburg miał tylko niewielkie, lekko uzbrojone siły i żadnych umocnień, więc nie mógł powstrzymać najazdu. Po kilku potyczkach jego żołnierze złożyli broń. Wielka księżna Charlotte i rząd opuścili kraj i ostatecznie osiedli w Londynie.16
Eben-Emael i Kanał Alberta
Belgowie zamierzali prowadzić działania opóźniające na Kanale Alberta i Mozie, dopóki alianci nie dojdą do Dyle. Najsilniejszym punktem tej linii był fort Eben-Emael na południe od Maastricht, którego działa osłaniały mosty na kanale w Vroenhoven, Veldwezelt i Briedgen.17
Po ciemku kilka niemieckich szybowców wylądowało na dachu fortu. Ich załogi ładunkami wybuchowymi zniszczyły lub uszkodziły działa, a inni żołnierze z szybowców, wsparci przez spadochroniarzy, wylądowali za trzema mostami i zdobyli je od tyłu. Narodowe Muzeum Lotnictwa i Astronautyki Smithsonian podaje, że na fort uderzyło 85 ludzi w 11 szybowcach DFS 230 i że obezwładnili go w około 20 minut.18
Belgowie kontratakowali, odbili i wysadzili most w Briedgen, ale Vroenhoven i Veldwezelt zostały w rękach Niemców. Belgijska relacja oficjalna odnotowuje, że eskadra wysłana do zbombardowania mostu w Vroenhoven straciła jedenaście z dwunastu samolotów. Sam fort padł według niej 11 maja, a niemieckie czołgi wlały się przez wyłom w stronę Tongeren. Tego wieczoru belgijskie dowództwo nakazało odwrót znad Kanału Alberta na linię z Antwerpii do Namur.19
Pomoc alianckiego lotnictwa przyszła późno i drogo kosztowała. Według belgijskiej relacji oficjalnej prośby o bombowce pozostały bez odpowiedzi do południa 11 maja. Tego dnia bombowce brytyjskie i francuskie zaatakowały mosty pod Maastricht bez większego skutku, a 12 maja RAF spróbował ponownie. Brytyjska historia oficjalna odnotowuje, że ten drugi nalot wykonało pięć samolotów Fairey Battle z 12 Dywizjonu z załogami ochotników i wrócił tylko jeden. Pilot i nawigator prowadzącej maszyny, Flying Officer D. E. Garland i sierżant T. Gray, otrzymali pośmiertnie pierwsze w tej kampanii Krzyże Wiktorii.20
Tego samego dnia król Leopold, generał Pownall w imieniu lorda Gorta oraz francuscy generałowie Georges i Billotte spotkali się w zamku Casteau pod Mons. Uzgodnili, że generał Billotte, dowódca francuskiej grupy armii na północy, będzie koordynował działania armii alianckich w Belgii. Brytyjska historia oficjalna ocenia, że ten układ działał tylko z trudem.21
Desant na Twierdzę Holandia
Holendrzy zamierzali bronić się do końca w Twierdzy Holandia, czyli w sercu kraju wokół Amsterdamu, Utrechtu i Rotterdamu, osłoniętym zalewami. Niemcy chcieli ją rozbić od środka już pierwszego dnia: opanować siedzibę rządu w Hadze, a według Niemieckiego Muzeum Historycznego także pojmać królową Wilhelminę.22
Spadochroniarze zostali zrzuceni na lotniska Valkenburg, Ypenburg i Ockenburg wokół Hagi i zajęli je, a samoloty transportowe zaczęły przywozić piechotę powietrznodesantową. Holendrzy jeszcze tego samego dnia kontratakowali i do wieczora odbili wszystkie trzy lotniska. Uderzenie na Hagę się nie powiodło.23
Na południu Niemcom poszło lepiej. Spadochroniarze opanowali mosty na Mozie w Rotterdamie i lotnisko Waalhaven, a długie mosty drogowy i kolejowy pod Moerdijk zdobyli nietknięte. Holendrzy nie zdołali odbić mostów w Rotterdamie, ale i Niemcy nie zdobyli miasta na północ od rzeki.24
Te mosty rozstrzygnęły kampanię. Francuska 7 Armia, wysłana w stronę Bredy, nie odbiła mostów pod Moerdijk i cofnęła się do Belgii. 12 maja niemieckie czołgi, które przeszły przez Brabancję Północną, dotarły do mostów pod Moerdijk i ruszyły na północ, w głąb Twierdzy Holandia, odcinając armię holenderską od aliantów. Do 13 maja połączyły się ze spadochroniarzami na południowym brzegu Mozy w Rotterdamie.25
Rotterdam i kapitulacja Holandii
14 maja. Holendrzy wciąż trzymali wschodni front Twierdzy Holandia i północny brzeg rzeki w Rotterdamie. Tego ranka Niemcy zagrozili, że jeśli opór nie ustanie, zniszczą z powietrza Rotterdam i Utrecht. Gdy Holendrzy prowadzili rozmowy, niemieckie bombowce uderzyły na centrum Rotterdamu. Niemieckie Muzeum Historyczne liczy 57 bombowców, holenderska relacja oficjalna z 1944 roku co najmniej pięćdziesiąt, a muzeum dodaje, że rozkaz odwołania dotarł tylko do części samolotów.26
Stare miasto spłonęło. Niemieckie Muzeum Historyczne podaje ponad 800 zabitych cywilów i 78 000 bezdomnych, a Dom Anne Frank około 850 zabitych i blisko 80 000 ludzi bez dachu nad głową.27
Wobec groźby zbombardowania Utrechtu i innych miast oraz braku widoków na pomoc aliantów holenderski naczelny wódz, generał Henri Winkelman, postanowił skapitulować. Wojska holenderskie złożyły broń po południu 14 maja, a 15 maja Winkelman podpisał kapitulację. Holenderska relacja oficjalna zaznacza, że kapitulacja nie objęła wojsk w Zelandii, które walczyły jeszcze kilka dni. Królowa Wilhelmina i rząd byli już wtedy w drodze do Londynu.28
Długą historię holenderskich zalewów, twierdz i wojen opowiadamy w artykule o historii wojskowej Holandii.
Przez Ardeny pod Sedan
Francuski sztab uznawał Ardeny za teren „nieprzejezdny dla czołgów”, jak cytuje brytyjska historia oficjalna, a Niemieckie Muzeum Historyczne i English Heritage również zauważają, że zalesione wzgórza uchodziły za nie do przebycia dla dużych sił pancernych. Gdy alianci patrzyli na północ, kolumny pancerne Grupy Armii A przeciskały się wąskimi drogami Luksemburga i belgijskich Ardenów. Wysunięta w Ardeny francuska kawaleria i lekkie czołgi natknęły się na nie i zostały wycofane.29
Do nocy z 12 na 13 maja wszystkie placówki francuskiej 9 Armii wycofały się za Mozę. Tej nocy i 13 maja Niemcy przeprawili się przez rzekę w kilku miejscach i uchwycili przyczółki na zachodnim brzegu pod Sedanem i Dinant. Pod Sedanem przeprawę przeprowadził korpus pancerny Heinza Guderiana. Według Niemieckiego Muzeum Historycznego wzdłuż Ardenów i na środkowym odcinku frontu Francuzi mieli tylko 18 dywizji.30
Przełamanie na Mozie zamieniło plan Dyle w pułapkę. Najlepsze dywizje francuskie i brytyjskie stały w Belgii, frontem na wschód, a niemieckie czołgi za ich prawym skrzydłem miały przed sobą otwarty teren aż do morza.31
Do morza, Dunkierka i rozejm
20 maja. Niemieckie czołgi wyszły na wybrzeże kanału La Manche pod Abbeville, u ujścia Sommy. Dziennik bojowy Grupy Armii A, cytowany w brytyjskiej historii oficjalnej, odnotował, że pierwszy etap ofensywy został osiągnięty. Armie alianckie w Belgii i północnej Francji zostały odcięte od reszty kraju.32
Armia belgijska cofnęła się razem z aliantami nad Skaldę. Wieczorem 27 maja król Leopold III, który osobiście nią dowodził, poprosił Niemców o warunki i usłyszał, że kapitulacja musi być bezwarunkowa. Armia belgijska złożyła broń 28 maja, według belgijskiej relacji oficjalnej o czwartej rano.33
Brytyjski Korpus Ekspedycyjny wraz z dużym kontyngentem francuskim wycofał się na Dunkierkę. Między 26 maja a 4 czerwca operacja Dynamo przewiozła do Anglii 338 226 żołnierzy brytyjskich i alianckich. Całą historię opowiadamy w artykule o ewakuacji z Dunkierki.34
5 czerwca Niemcy uderzyli przez Sommę i Aisne (Fall Rot), 14 czerwca weszli do Paryża, a 22 czerwca Francja podpisała rozejm. Sześć tygodni po 10 maja kampania na zachodzie była skończona.35
Dla Holandii, Belgii i Luksemburga 10 maja 1940 roku rozpoczął lata niemieckiej okupacji. Luksemburg latem 1940 roku dostał niemiecki zarząd cywilny, w 1942 roku został wcielony do Rzeszy, a wyzwolono go we wrześniu 1944 roku.36
