Bitwa pod Ligny 1815: zwycięstwo, które nie dobiło Prusaków

W czerwcu 1815 roku Napoleon wkroczył do Belgii, by rozbić dwie stojące tam armie sprzymierzonych, zanim się połączą: angielsko-holenderską Wellingtona pod Brukselą i pruską Blüchera dalej na wschód. 16 czerwca bił się z obiema tego samego dnia, z Wellingtonem pod Quatre Bras, a z Blücherem pod Ligny.

Prusacy nad Ligny

Napoleon podzielił armię na dwa skrzydła i odwód: prawym dowodził marszałek Grouchy, lewym marszałek Ney, a gwardia cesarska została przy cesarzu. Gdy zastał Prusaków w sile pod Sombreffe, uderzył na nich prawym skrzydłem i odwodem.² › Napoleon Bonaparte

Blücher miał na polu trzy z czterech korpusów; korpus Bülowa nie zdążył. Mimo to dysponował większą armią. Alfons Libert z Napoleon Series liczy około 84 000 Prusaków z 224 działami wobec około 68 000 Francuzów z 210 działami; Gareth Glover z Project Hougoumont podaje 83 000 Prusaków i 224 działa wobec 63 000 Francuzów i 230 dział. Glover dodaje, że wiele pruskich oddziałów stanowiła świeżo zaciągnięta landwera, więc liczby im pochlebiały. Trzymali linię strumienia Ligny, a leżące nad nim wsie zamienili w małe twierdze.³

Wsie zdobywane i tracone

Francuski atak ruszył około wpół do trzeciej. Ligny i Saint-Amand przez całe popołudnie przechodziły z rąk do rąk. Glover opisuje zabitych i konających, którzy piętrzyli się w domach i na ulicach, w walce, w której rzadko dawano pardon. O piątej, pisze Jensen, wszystkie pruskie oddziały były już w boju, a Napoleon wciąż miał świeży odwód.⁴

Korpus, który odmaszerował

Napoleon zamierzał, by część skrzydła Neya wyszła Prusakom na prawe skrzydło i tyły. Pod wieczór na francuskiej flance pojawiła się kolumna. Był to I korpus d'Erlona, ale nie tam, gdzie spodziewał się go Napoleon, i jego nadejście najpierw wywołało we francuskich szeregach popłoch. Potem, około wpół do siódmej, zawrócił i odmaszerował na zachód: Ney, ciężko walczący pod Quatre Bras i wściekły, że traci korpus, odwołał go. Pod Ligny została tylko dywizja piechoty Durutte'a, według Liberta także jazda Jacquinota. Libert ocenia, że gdyby korpus d'Erlona dotarł, wszystko potoczyłoby się inaczej.⁵

Gwardia i powalony marszałek

Skoro od Neya nie nadchodziła pomoc, Napoleon rzucił do boju gwardię cesarską, około siódmej według Liberta, około wpół do ósmej według Jensena. Gwardia przełamała front pod Ligny i pruskie centrum ustąpiło.⁶

Blücher zebrał jazdę i sam poprowadził szarżę. Nie powiodła się, a gdy jeźdźcy zawracali, jego koń został postrzelony i runął na niego. Francuscy kirasjerzy co najmniej dwa razy przejechali obok w półmroku, nie rozpoznając go. Siborne opowiada, jak adiutant, hrabia Nostitz, stanął nad nim z dobytą szablą, a potem zatrzymał przejeżdżających ułanów, którzy dźwignęli martwego konia i zawieźli półprzytomnego marszałka do najbliższej piechoty. Glover podsumowuje, że uratowała go tylko ciemność.⁷

Na północ, nie na wschód

Pod nieobecność Blüchera dowództwo przejął szef sztabu August von Gneisenau. John Codman Ropes pisze, że Gneisenau najpierw kazał obu pobitym korpusom cofać się na Tilly, a gdy zwrócono mu uwagę, że Tilly nie ma na każdej mapie, wskazał zamiast tego Wavre. Siborne odnotowuje jego wiadomość do korpusu Thielmanna, pozostawiającą mu wybór odwrotu przez Tilly lub Gembloux. Ta decyzja oznaczała rezygnację z pruskiej linii odwrotu na Namur, choć, jak zauważa Ropes, nie przesądzała jeszcze o połączeniu z Wellingtonem.⁸

Rachunek strat

Libert szacuje straty pruskie na 16 000 zabitych i rannych, 600 jeńców i 21 dział, a francuskie na 11 500. Glover podaje około 16 000 Prusaków i 12 000 Francuzów, mniej więcej 19 procent każdej z armii. Obaj liczą też tysiące pruskich dezerterów: 8000 w noc po bitwie według Glovera, 9000 do 12 000 w kolejnych dniach według Liberta.⁹

Zwycięstwo niedokończone

Do zmroku Francuzi opanowali pole bitwy, ale duża część armii pruskiej uniknęła zagłady. Napoleon uznał Prusaków za pobitych na jakiś czas. Blücher, gdy doszedł do siebie, postanowił wesprzeć Wellingtona, a dwa dni później jego armia ruszyła spod Wavre i uderzyła Napoleonowi w skrzydło pod Waterloo.¹⁰