Bitwa pod Quatre Bras 1815: obrona skrzyżowania

16 czerwca 1815 roku, dwa dni przed Waterloo, Napoleon stoczył naraz dwie bitwy. Prawym skrzydłem i gwardią uderzył na Prusaków Blüchera pod Ligny. Na zachód od niego lewe skrzydło pod wodzą marszałka Neya miało zająć skrzyżowanie Quatre Bras, gdzie główna droga z Charleroi do Brukseli przecinała drogę łączącą armię Wellingtona z armią Blüchera.

Dywizja, która zignorowała rozkazy

Gdy 15 czerwca Francuzi przekroczyli granicę, rozkazy Wellingtona kierowały holendersko-belgijską dywizję generała Perponchera na zbiórkę do Nivelles, na zachodzie. Jej brygada pod dowództwem księcia Bernharda Sasko-Weimarskiego zebrała się jednak pod Quatre Bras bez rozkazu, a Perponcher, wsparty przez księcia Oranii, postanowił zatrzymać tam całą dywizję. Alfons Libert z Napoleon Series ocenia, że obecność Perponchera pod Quatre Bras bez wątpienia uratowała sprzymierzonym ten dzień.²

Rankiem 16 czerwca książę Oranii miał na skrzyżowaniu około 7400 piechoty i 16 dział, bez kawalerii, według François Tsasa z Fondation Napoléon. Libert pisze, że Ney miał w tych godzinach przewagę sześć do jednego.³

Ney zwleka

Ney jej nie wykorzystał. Pisemne rozkazy Napoleona dotarły do niego dopiero o 11 rano, a jego korpus był rozciągnięty na drogach z tyłu; o pierwszej miał pod ręką tylko dwie dywizje piechoty i kawalerię. Zaatakował około drugiej. Holendersko-belgijskie oddziały straciły folwarki przed skrzyżowaniem, ale utrzymały las Bossu.⁴

Nadchodzi Wellington

Od około trzeciej bitwa zamieniła się w wyścig posiłków. Wellington wrócił ze spotkania z Blücherem, a od strony Brukseli nadeszła dywizja Pictona, około 7700 ludzi, za nią około 4900 Brunszwiczan. Dywizja Hieronima Bonapartego podniosła siły Neya do około 21 000 ludzi. Książę Brunszwiku zginął, próbując zebrać swoich młodych żołnierzy w pobliżu skrzyżowania.⁵

Napoleon chciał teraz od Neya czegoś więcej niż walki. Rozkaz podyktowany pod Ligny o drugiej polecał mu zaatakować to, co ma przed sobą, a potem zwrócić się ku Prusakom; drugi, z kwadransa po trzeciej, żądał natychmiastowego uderzenia na pruskie tyły i dodawał, że los Francji jest w jego rękach. Tsas dowodzi, że było to niewykonalne, dopóki nieprzyjaciel na skrzyżowaniu nie został odrzucony.⁶ › Napoleon Bonaparte

Zagubiony korpus i kirasjerzy

Tymczasem własny odwód Neya, I korpus d'Erlona, skierowano bez jego wiedzy ku Ligny. Wściekły, odwołał go pod Quatre Bras. Korpus spędził popołudnie, maszerując między dwoma polami bitew, i nie walczył na żadnym: według Liberta wrócił w pobliże Quatre Bras dopiero o dziewiątej, gdy było już po walce.⁷

Zdesperowany Ney posłał na skrzyżowanie kirasjerów Kellermanna bez wsparcia piechoty, około szóstej według Tsasa; Libert umieszcza szarżę po francuskim natarciu z około kwadrans po czwartej. Rozbili 33. pułk, pocięli 69., na chwilę dotarli do skrzyżowania, nim ogień artylerii i dwa brytyjskie pułki ich odparły; pod Kellermannem zabito konia. Tsas ocenia siłę szarży na 770 kirasjerów i opisuje ich ucieczkę. Według Liberta sam Kellermann uważał szarżę kawalerii bez piechoty na uszykowaną piechotę za samobójstwo.⁸

Pat o zmroku

Wieczorem do Wellingtona dotarły dywizje Altena i Cooke'a; przeszedł do natarcia, odbił folwark Gemioncourt i zepchnął Francuzów ku ich pozycjom wyjściowym. Walka ucichła około dziewiątej. Tsas szacuje straty francuskie na około 4400, a sprzymierzonych na około 5600; Libert podaje około 4300 i 4800 zabitych i rannych.⁹

Dlaczego Quatre Bras miało znaczenie

Libert nazywa wynik patem. Ney nie pozwolił jednak Wellingtonowi wesprzeć Blüchera, co przyznaje Ropes, a odwołując d'Erlona, odciągnął też od Ligny cały francuski korpus, który mógł tam rozbić armię pruską. 17 czerwca, gdy dowiedział się, że Prusacy zostali pobici i się cofnęli, Wellington wycofał się w ulewnym deszczu przez Genappe na grzbiet na południe od Mont-Saint-Jean, gdzie następnego dnia rozegrała się bitwa pod Waterloo.¹⁰