Kim był Jan Zamoyski?

Kanclerzem i hetmanem wielkim koronnym (1542 do 1605), czołowym mężem stanu, wodzem i założycielem Zamościa.

Co wydarzyło się pod Byczyną?

24 stycznia 1588 roku Zamoyski rozbił wojska arcyksięcia Maksymiliana Habsburga i wziął go do niewoli, zapewniając polski tron Zygmuntowi III Wazie.

Jaką rolę Zamoyski odegrał przy Stefanie Batorym?

Był jego kanclerzem i hetmanem oraz brał udział w wojnie z Moskwą, w tym w oblężeniu Pskowa.

Dlaczego Zamość jest wyjątkowy?

Zamoyski zbudował go jako idealne miasto renesansowe, a jego Stare Miasto znajduje się na Liście światowego dziedzictwa UNESCO.

Jan Zamoyski: kanclerz, hetman i założyciel Zamościa

Q: Gdzie studiował Zamoyski?

W Paryżu, Strasburgu i Padwie, gdzie wybrano go rektorem studentów prawa.

Jan Zamoyski był jedną z najwybitniejszych postaci polskiego renesansu: uczonym wykształconym w Padwie, najpotężniejszym mężem stanu swojej epoki, zwycięskim wodzem i założycielem całego miasta. Pod Byczyną w 1588 roku pokonał i wziął do niewoli arcyksięcia Habsburgów, który próbował sięgnąć po polską koronę.

Renesansowe wykształcenie

Urodzony w 1542 roku Zamoyski studiował w Paryżu, Strasburgu i Padwie, gdzie wybrano go rektorem studentów prawa¹. Wrócił do Polski jako jeden z najlepiej wykształconych ludzi swojego pokolenia i szybko awansował w służbie korony.

Prawa ręka Batorego

Król Stefan Batory mianował go kanclerzem wielkim koronnym w 1578 roku², a hetmanem wielkim koronnym w 1581 roku. Zamoyski brał udział w wyprawach Batorego przeciw Moskwie i kierował działaniami podczas oblężenia Pskowa³, które doprowadziło do rozejmu w 1582 roku, przywracającego Rzeczypospolitej Inflanty.

Wielopostaciowy obraz historyczny z królem siedzącym w obozie i klęczącymi posłami — Stefan Batory przyjmuje posłów moskiewskich pod Pskowem, w kampanii, w której Zamoyski kierował działaniami; obraz Jana Matejki z 1872 roku. Domena publiczna

Byczyna, 1588

Po śmierci Batorego o tron rywalizowali Zygmunt Waza i arcyksiążę Maksymilian Habsburg, który najechał Polskę. 24 stycznia 1588 roku pod Byczyną na Śląsku⁴ Zamoyski rozbił wojska Maksymiliana i wziął arcyksięcia do niewoli², zapewniając koronę Zygmuntowi III.

Czarno-biała reprodukcja obrazu z konnym wodzem wśród walczących żołnierzy przy bramie miasta — Zamoyski pod Byczyną, obraz Jana Matejki z 1884 roku w reprodukcji z albumu Stanisława Witkiewicza z 1908 roku. Domena publiczna

Wojny w Mołdawii

W kolejnych latach Zamoyski prowadził polskie wojska do Mołdawii, by utrzymać ją w strefie wpływów Rzeczypospolitej, a w 1600 roku pokonał siły hospodara wołoskiego Michała Walecznego¹.

Zamość

Od 1580 roku Zamoyski budował Zamość jako idealne miasto renesansowe, zaprojektowane przez włoskiego architekta Bernarda Morando⁵, a w 1594 roku założył w nim Akademię. Stare Miasto w Zamościu znajduje się dziś na Liście światowego dziedzictwa UNESCO⁵. Tradycyjnie przypisuje mu się słynne słowa o znaczeniu wychowania młodzieży. Zmarł w Zamościu w 1605 roku.

Dawny rytowany plan miasta warownego z regularną siatką ulic i bastionami — Dawny plan twierdzy Zamość z drugiej połowy XVII wieku, z siatką ulic i rynków wewnątrz bastionowych murów. Domena publiczna

Źródła i przypisy

Numery w tekście odsyłają do poniższych prac.

Stanisław Grzybowski, Jan Zamoyski (Instytut Wydawniczy PAX, 1994). ↩ a b
Encyclopaedia Britannica, „Jan Zamoyski” ↩ a b
Norman Davies, God's Playground: A History of Poland, Vol. 1: The Origins to 1795 (Oxford University Press, 2005). ↩
Wikipedia, „War of the Polish Succession (1587–1588)” ↩
UNESCO World Heritage Centre, „Old City of Zamość” ↩ a b
Wikipedia, „Jan Zamoyski”
Wikipedia, „Jan Zamoyski”