Obrona Helu to obrona umocnionego Półwyspu Helskiego na polskim wybrzeżu Bałtyku od 1 września do 2 października 1939 roku. Załoga, złożona z artylerii nadbrzeżnej, artylerii przeciwlotniczej, marynarzy i żołnierzy Korpusu Ochrony Pogranicza, została w połowie września odcięta od lądu, była bombardowana z powietrza i ostrzeliwana przez niemieckie pancerniki Schlesien (od 21 września) i Schleswig-Holstein (który ostrzeliwał Hel już wcześniej we wrześniu, a 25 września ponownie dołączył do bliźniaczego okrętu), a mimo to broniła się ponad miesiąc. Była ostatnią polską placówką na wybrzeżu, która skapitulowała.1
Gdy wojna zaczęła się na Westerplatte, po drugiej stronie zatoki, na wąskiej mierzei zwanej Helem, leżał silnie umocniony rejon floty. Jej obrońcy wytrwali ponad miesiąc, długo po upadku wszystkich innych polskich pozycji na wybrzeżu.
Twierdza na piasku
W latach 30. Polska ufortyfikowała Półwysep Helski, długi i wąski pas lądu w Zatoce Gdańskiej, jako umocniony rejon swojej niewielkiej floty2, z bateriami nadbrzeżnymi i działami przeciwlotniczymi. Całą obroną wybrzeża dowodził kontradmirał3 Józef Unrug.
Odcięci
Od 1 września Hel atakowały niemieckie samoloty i okręty. Gdy w połowie września wojska niemieckie dotarły do Zatoki Puckiej i przełamały polskie pozycje na lądzie, półwysep został odcięty. Po upadku Westerplatte, Gdyni i Oksywia Hel był ostatnią polską twierdzą na wybrzeżu.1
Pojedynek z pancernikami
Od 21 września stary niemiecki pancernik Schlesien ostrzeliwał półwysep, przede wszystkim baterię cyplową im. Heliodora Laskowskiego4, a od 25 września ponownie dołączył do niego Schleswig-Holstein, który ostrzeliwał Hel już wcześniej we wrześniu. Polscy artylerzyści odpowiadali ogniem i według relacji polskich 25 września bateria dwukrotnie trafiła Schleswig-Holsteina; pancernik doznał jedynie lekkich uszkodzeń5. Pod koniec września obrońcy wysadzili zaporę z głowic torpedowych w poprzek półwyspu5, aby zablokować niemieckie natarcie, choć zniszczenia okazały się mniejsze, niż liczono.
Ostatnie dni
Warszawa i Modlin już upadły, a załodze brakowało żywności i amunicji1. Dowództwo zdecydowało o podjęciu rozmów i 1 października 1939 roku w Sopocie podpisano akt kapitulacji, a 2 października załoga złożyła broń. Obrońcy wytrwali 32 dni.6
Znaczenie Helu
Hel był w 1939 roku ostatnim miejscem na polskim wybrzeżu, które złożyło broń, a jego długa, samotna obrona stała się, obok Westerplatte, symbolem obrony polskiego morza. Admirał Unrug spędził resztę wojny w niewoli i podobno odmawiał rozmów z Niemcami w ich języku3.