Przed świtem 1 września 1939 roku Niemcy bez wypowiedzenia wojny zaatakowały Polskę. Stary pancernik Schleswig-Holstein otworzył ogień do polskiej Składnicy na Westerplatte w porcie gdańskim, niemieckie bombowce uderzyły na Wieluń, a niemieckie armie przekroczyły granicę od północy, zachodu i południa. Tak zaczęła się II wojna światowa w Europie. Ta strona to krótki przewodnik po tym dniu; same bitwy opisujemy szczegółowo we własnych artykułach, do których prowadzą odnośniki poniżej.
Pierwsze strzały
Jak przypomina amerykańskie National WWII Museum, w nocy z 31 sierpnia Niemcy upozorowali napad na radiostację w Gliwicach, po swojej stronie granicy, a rano Hitler już posługiwał się nim jako uzasadnieniem inwazji. Schleswig-Holstein, zacumowany w kanale portowym naprzeciw Westerplatte, rozpoczął ostrzał przed świtem. Muzeum podaje godzinę 4.43, a Instytut Pamięci Narodowej datuje niemiecki atak na Polskę na 4.45.1 › Prowokacja gliwicka, 1939
Załoga Wojskowej Składnicy Tranzytowej, nieco ponad 200 ludzi pod dowództwem majora Henryka Sucharskiego i jego zastępcy kapitana Franciszka Dąbrowskiego, broniła się do 7 września. Tę obronę opowiadamy w artykule o Westerplatte.2
Tego samego ranka zbombardowano Wieluń, przygraniczne miasto bez polskiego wojska i obrony przeciwlotniczej; według muzeum zostało ono zrównane z ziemią już pierwszego dnia. Godzina nalotu jest sporna. Tradycja mówi o 4.40, kilka minut przed Westerplatte, ale historyk IPN Grzegorz Bębnik uważa, że nalot zaczął się o 5.40, bo wcześniejsza godzina błędnie zakładała niemiecki czas letni. Śledztwo IPN ustaliło co najmniej 18 zabitych w szpitalu miejskim i co najmniej 109 innych mieszkańców, Polaków i Żydów, a inne szacunki sięgają nawet 1200 ofiar.3
Natarcie z trzech stron
Grupa Armii Północ uderzyła z Pomorza Zachodniego i Prus Wschodnich, a Grupa Armii Południe ze Śląska, przy mniejszym natarciu ze Słowacji. Siły napastnika źródła podają różnie. Britannica liczy sześćdziesiąt dwie dywizje wsparte ponad 1300 samolotami i około 1 250 000 niemieckich żołnierzy w całej kampanii, a National WWII Museum mówi o około 1,5 miliona ludzi, 2750 czołgach i 2315 samolotach. Polska mogła teoretycznie wystawić około miliona żołnierzy, ale wielu z nich jeszcze się mobilizowało, gdy nadszedł atak; Britannica szacuje polską armię na 800 000.4
Już pierwszego dnia walczono wzdłuż całej granicy. Pod Mokrą, jak podaje portal dzieje.pl, Wołyńska Brygada Kawalerii pułkownika Juliana Filipowicza przez większą część dnia powstrzymywała niemiecką 4. Dywizję Pancerną. Więcej w artykule o Mokrej, a o obronie umocnionej linii na północ od Warszawy w artykule o Mławie. Półwysep Helski, ostatni polski bastion na wybrzeżu, opisujemy w artykule o obronie Helu.5
Co było dalej
Britannica zauważa, że Wielka Brytania i Francja wypowiedziały Niemcom wojnę 3 września, ale w niczym nie pomogło to Polsce na polu walki. Od 9 września Polacy kontratakowali nad Bzurą, o czym piszemy w artykule o bitwie nad Bzurą, a 17 września na mocy tajnych ustaleń paktu z Niemcami od wschodu wkroczył Związek Radziecki. Warszawa skapitulowała 27 września, a ostatni polski związek operacyjny złożył broń po bitwie pod Kockiem na początku października: Britannica kończy kampanię 5 października, muzeum 6 października. Ostatnią bitwę opisujemy w artykule o Kocku.6
