Pierwsza bitwa w Szampanii 1914 i 1915: zimowa ofensywa Joffre'a

Pierwsza bitwa w Szampanii była pierwszym wielkim sprawdzianem wojny okopowej, która jesienią 1914 roku zastygła na froncie zachodnim. Pokazała, za ogromną cenę, że piechota samą odwagą nie przełamie dobrze okopanej linii, a francuskie dowództwo przez resztę 1915 roku tej lekcji nie przyswoiło.²

Wojna oblężnicza

W połowie listopada 1914 roku „wyścig do morza” zakończył się na wybrzeżu Morza Północnego, a front zastygł na linii długiej na prawie 700 kilometrów, od morza do granicy szwajcarskiej, gdzie armie się okopały. Stuletni cykl Mental Floss przypomina, że bitwy 1914 roku pokazały już ogromną przewagę, jaką karabiny maszynowe i szybkostrzelne karabiny dawały obrońcy.³

Naczelny wódz armii francuskiej, generał Joseph Joffre, nie zrezygnował z ofensywy. Wierzył w przełamanie: silny ostrzał artylerii, szturm piechoty, a potem wyjście na otwarty teren. Miał swoje powody. Armia rosyjska była pod silnym naciskiem na wschodzie, a Joffre chciał wykrwawić armię niemiecką zmuszoną walczyć na dwóch frontach. Zapytany później w 1915 roku o koszty, miał odpowiedzieć, że ich „podgryza”. Na punkty wyjścia wybrano Artois i Szampanię, bo przełamanie tam otwierało miejsce do manewru.⁴

Plan Joffre'a

Główne uderzenie w Szampanii powierzono 4. Armii generała Fernanda de Langle de Cary'ego, weterana, który według HistoryOfWar.org został w sierpniu 1914 roku wezwany z emerytury i walczył w Ardenach i nad Marną. Miała ona zaatakować niemiecką 3. Armię w Szampanii, podczas gdy 10. Armia miała uderzyć w Artois, a wzdłuż całego frontu ataki pozorne miały wiązać Niemców. Mental Floss opisuje cel jako zagrożenie Niemcom okrążeniem i zmuszenie ich do odwrotu.⁵

Natarcie w Artois, na grzbiet Lorette od 14 do 24 grudnia, już się nie powiodło: długi ostrzał zdradził zamiar, piechota zbyt wolno szła przez zryty teren, a niemieckie odwody dojechały koleją i ciężarówkami, by zamknąć wyłomy. Mimo to atak w Szampanii ruszył.⁶

Zimowe natarcia

Ofensywa ruszyła 20 grudnia 1914 roku. Pierwszego dnia 4. Armia trochę się posunęła, ale natarcie niemal od razu straciło impet: Niemcy szybko podciągnęli karabiny maszynowe, by pokryć ogniem wyłomy, które francuska artyleria zrobiła w ich zasiekach. Pod koniec grudnia Langle de Cary sprawdzał inne punkty linii, ale każdą lokalną zdobycz odbierały niemieckie kontrataki.⁷

Walki trwały przez styczeń i luty, pod Souain, Perthes, Beauséjour i Massiges, w natarciach, które, jak pisze Theatrum Belli, przyniosły znikome zdobycze przy wciąż ogromnych stratach.⁸

Kilka kilometrów

Ofensywa ciągnęła się do marca 1915 roku, po czym ją przerwano. HistoryOfWar.org kończy ją 17 marca 1915 roku, Theatrum Belli 18 marca. Postęp, pisze Theatrum Belli, ograniczył się do kilku kilometrów. Zdobycze były, jak to ujmuje, śmiesznie małe: wieś Perthes-lès-Hurlus i niewielki fort Beauséjour.⁹

Wykorzystane źródła nie podają osobnego bilansu strat. Theatrum Belli nie rozdziela dwóch zimowych bitew, ale pisze, że pierwsza bitwa w Szampanii i pierwsza bitwa w Artois kosztowały razem życie ponad 200 tysięcy francuskich żołnierzy. HistoryOfWar.org stwierdza tylko, że niewiele osiągnięto.¹⁰

Ta sama metoda raz jeszcze

Francuskie naczelne dowództwo pozostało przekonane, że piechota dobrze wsparta artylerią przełamie niemiecką linię. We wrześniu 1915 roku 4. Armia Langle de Cary'ego znów uderzyła w Szampanii, wraz z 2. Armią Pétaina, i znów wdarła się na pierwsze niemieckie pozycje, by stanąć przed drugimi. Według HistoryOfWar.org Langle de Cary'ego uczyniono później kozłem ofiarnym za początkowe niepowodzenia pod Verdun w 1916 roku.¹¹