O świcie 29 maja 1453 roku armia osmańska sułtana Mehmeda II przypuściła ostatni szturm na Konstantynopol po mniej więcej siedmiu tygodniach oblężenia. Janczarzy wdarli się do miasta, ostatni cesarz bizantyjski, Konstantyn XI Paleolog, zginął w walce, a Mehmed wjechał do miasta jako zdobywca. Konstantynopol stał się stolicą imperium osmańskiego, a wraz z nim skończyła się ostatnia pozostałość Cesarstwa Rzymskiego. Data jest podana według używanego wówczas kalendarza juliańskiego; w kalendarzu gregoriańskim byłby to 7 czerwca.
Oblężenie
Mehmed II miał zaledwie 21 lat, gdy wyruszył po miasto. World History Encyclopedia podaje, że jego armia stanęła pod murami 2 kwietnia 1453 roku, a ostrzał rozpoczął się 6 kwietnia, gdy wezwanie do kapitulacji pozostało bez odpowiedzi; Medievalists.net liczy 53 dni od początku oblężenia do upadku miasta. Fundacja Świata Helleńskiego mówi o około siedmiu tygodniach oblężenia, po których mury zaczęły poważnie pękać.1
Liczby są niepewne. Naoczny świadek Jerzy Sfrantzes przypisywał Osmanom 200 000 ludzi, co współcześni historycy, według World History Encyclopedia, zmniejszają do 60 000 do 80 000; Fundacja Świata Helleńskiego szacuje armię osmańską na około 150 000. Sfrantzes naliczył mniej niż 5000 obrońców na mniej więcej 19 kilometrów murów, a Fundacja podaje około 7000, w tym 5000 Bizantyjczyków i 2000 cudzoziemców, wśród nich 700 Genueńczyków Giovanniego Giustinianiego. World History Encyclopedia dodaje, że obrońcy mieli 26 okrętów, w większości należących do włoskich kolonistów.2
Działa i okręty
Artyleria Mehmeda przesądziła o wyniku. Pewien Bizantyjczyk, cytowany przez Fundację Świata Helleńskiego, mówił, że wszystko rozstrzygnęły działa. World History Encyclopedia opisuje, jak węgierski ludwisarz Urban, nie mogąc uzyskać swojej ceny od Konstantyna, odlał działa dla Mehmeda; największe z nich mogło wystrzelić kamienną kulę ważącą około 500 kilogramów, ale tylko siedem razy dziennie.3
Zapora zamykała flocie osmańskiej wejście do portu w Złotym Rogu. Mehmed, jak opowiada World History Encyclopedia, kazał przeciągnąć lądem za Galatą około 70 okrętów i zwodować je w Złotym Rogu, otwierając drugi front przeciw murom od strony morza.4
Ostatni szturm
W przeddzień ataku Grecy i łacinnicy wspólnie uczestniczyli w nieszporach w Hagii Sofii. O świcie 29 maja Mehmed rozpoczął ostatni szturm. World History Encyclopedia opisuje trzy fale: najpierw oddziały nieregularne, potem lepiej uzbrojone wojska, wreszcie janczarów, i powtarza przekaz, że janczarzy weszli przez pozostawioną otwartą furtkę Kerkoporta. Konstantyn XI zginął, walcząc na murach. Zrzucił insygnia cesarskie i jego ciała nigdy nie zidentyfikowano z pewnością.5
Rzeź i grabież, które nastąpiły, źródła opisują różnie. Fundacja Świata Helleńskiego pisze o trzech dniach i trzech nocach rabunku, a World History Encyclopedia podaje, że Mehmed wjechał do miasta tego samego popołudnia i położył kres grabieży, oraz szacuje, że zabito może 4000 osób, a ponad 50 000 obrócono w niewolników. Mehmed kazał zamienić Hagię Sofię w meczet.6
Stambuł
Konstantynopol stał się stolicą imperium osmańskiego. Według World History Encyclopedia Mehmed pozwolił przetrwać wspólnocie prawosławnej pod nowym patriarchą Gennadiuszem II, a kultura bizantyjska żyła dalej, zwłaszcza w sztuce i architekturze. Medievalists.net nazywa jego upadek ostatecznym końcem Cesarstwa Rzymskiego, a World History Encyclopedia przypomina, że ostatnie bizantyjskie przyczółki, Mistra i Trapezunt, padły w 1460 i 1461 roku. Pełną historię oblężenia opowiadamy w artykule o oblężeniu Konstantynopola, a zdobywcę przedstawiamy w biografii Mehmeda II.7
