Bitwa pod Oliwą rozegrała się 28 listopada 1627 roku u wybrzeży Gdańska1 podczas wojny polsko-szwedzkiej. Młoda flota Rzeczypospolitej, dziesięć w większości niewielkich okrętów1 pod dowództwem admirała Arenda Dickmanna, zaatakowała szwedzką eskadrę sześciu okrętów blokującą port1. Polacy zdobyli szwedzki okręt flagowy Tygrys i zniszczyli Słońce2; obaj admirałowie polegli. Było to największe i najsławniejsze zwycięstwo w dziejach floty Rzeczypospolitej.
W 1627 roku szwedzkie okręty trzymały w kleszczach Gdańsk, najbogatszy port Rzeczypospolitej. Pewnego listopadowego poranka niewielka flota przebudowanych statków handlowych, płynąca pod banderą króla Zygmunta III, wyszła w morze, by przełamać blokadę, i zwyciężyła.
Gdańsk w kleszczach
W wojnie 1626 do 1629 roku król Szwecji Gustaw II Adolf wylądował w Prusach i zablokował flotą3 Gdańsk, dławiąc handel, od którego zależała cała Rzeczpospolita.
Flota zbudowana od podstaw
Król Zygmunt III stworzył niewielką flotę, głównie z zakupionych statków handlowych, obsadzonych w dużej mierze przez cudzoziemskich, często holenderskich marynarzy4, a także polskich żołnierzy jako piechotę morską. Jej dowódcy z admirałem Arendem Dickmannem na czele postanowili zaatakować szwedzką eskadrę admirała Nilsa Stiernskölda stojącą pod Oliwą.
Abordaż Tygrysa
28 listopada 1627 roku dziesięć okrętów Rzeczypospolitej wyszło w morze i zbliżyło się do sześciu jednostek szwedzkich. Okręt flagowy Rycerz Święty Jerzy sczepił się ze szwedzkim okrętem flagowym Tygrys (Tigern) i po zaciętej walce oddział abordażowy go zdobył. Inny szwedzki okręt, Słońce (Solen), został wysadzony w powietrze przez własną załogę5, by nie wpaść w ręce wroga, a reszta eskadry się wycofała.
Zwycięstwo okupione krwią
Obaj admirałowie zginęli: Dickmanna trafiła kula armatnia1, a Stiernsköld został śmiertelnie ranny na pokładzie Tygrysa6. Blokada Gdańska została przełamana, przynajmniej na pewien czas.
Znaczenie Oliwy
Oliwa nie zmieniła losów wojny; w lipcu następnego roku szwedzka artyleria ostrzelała z lądu kotwicowisko pod Wisłoujściem i zatopiła dwa okręty, w tym Rycerza Świętego Jerzego, który prowadził atak pod Oliwą. Pozostaje jednak największym i najsławniejszym zwycięstwem morskim Rzeczypospolitej Obojga Narodów2, czczonym w Polsce jako symbol morskiej tradycji kraju.