Bitwa pod Trzcianą rozegrała się 27 czerwca 1629 roku2 w Prusach Królewskich podczas wojny polsko-szwedzkiej. Jazda hetmana Stanisława Koniecpolskiego, w tym husaria, oraz wojska cesarskie Hansa Georga von Arnima dopadły jazdę szwedzką osłaniającą odwrót króla Gustawa II Adolfa i rozbiły ją w serii pościgowych starć. Sam król omal nie zginął lub nie dostał się do niewoli.2 Zwycięstwo pomogło utrzymać Prusy, choć kilka miesięcy później wojnę zakończył korzystny dla Szwecji rozejm w Altmarku.
Gustaw II Adolf miał zostać jednym z największych wodzów swojej epoki. Latem 1629 roku, na polach Prus Królewskich, trafił jednak na husarię hetmana Stanisława Koniecpolskiego i o włos uniknął niewoli.
Wojna o Bałtyk
Od 1626 roku król Szwecji Gustaw II Adolf prowadził wojnę z Rzecząpospolitą w Prusach Królewskich, zajmując porty i obciążając cłami handel wiślany3. Hetman polny koronny Stanisław Koniecpolski, często mając mniej wojska, toczył długą kampanię4, by nie dopuścić do opanowania przez Szwedów całej prowincji.
Szansa Koniecpolskiego
W 1629 roku cesarz przysłał Rzeczypospolitej na pomoc wojska1 pod dowództwem Hansa Georga von Arnima. Gdy w czerwcu armia szwedzka zaczęła się wycofywać spod Kwidzyna w stronę Sztumu, Koniecpolski i Arnim ruszyli, by uderzyć na jej straż tylną.
Uderzenie husarii
27 czerwca polska jazda z husarią na czele dopadła jazdę szwedzką pod wsią Trzciana. W serii szarż i pościgowych starć, ciągnących się przez kilka wsi, jazda szwedzka została rozbita i ścigana5.
Król w niebezpieczeństwie
Gustaw II Adolf sam prowadził swoją jazdę.5 W czasie walki omal nie dostał się do niewoli, według jednej z tradycji polski jeździec zerwał mu kapelusz, a ocalili go dopiero jego żołnierze. Przypisywane mu później słowa, że nigdy nie był w takiej łaźni, stały się częścią legendy tej bitwy.
Znaczenie Trzciany
Trzciana pokazała, że jazda Rzeczypospolitej wciąż potrafi pokonać w polu najlepsze wojska szwedzkie, i pomogła utrzymać Prusy. Wojna była jednak kosztowna, a kraj wyczerpany; we wrześniu 1629 roku rozejm w Altmarku zostawił Szwecji znaczną część Inflant i prawo do ceł6 od handlu pruskiego. Gustaw Adolf przeniósł zdobyte doświadczenia do Niemiec7, gdzie wkrótce zasłynął w wojnie trzydziestoletniej.
