Gdy na początku 1831 roku wybuchła wojna polsko-rosyjska, pierwsze zwycięstwo powstaniu przyniósł stary kawalerzysta z czasów napoleońskich. Józef Dwernicki rozbił pod Stoczkiem rosyjską dywizję jazdy, a potem poprowadził śmiałą, lecz nieudaną wyprawę na Wołyń, zakończoną na granicy austriackiej.
Ułan Napoleona
Dwernicki urodził się w Warszawie 19 marca 1779 roku.1 Do wojska Księstwa Warszawskiego wstąpił w czasie wojny z Austrią w 1809 roku, a w 1810 roku objął szwadron w 15 Pułku Ułanów2, z którym przeszedł kampanię rosyjską 1812 roku. W 1813 roku awansował na majora, a jesienią tego roku Napoleon odznaczył go Krzyżem Legii Honorowej. W 1814 roku został pułkownikiem i dowodził pułkiem krakusów.
W Królestwie Polskim
Po 1815 roku służył w wojsku Królestwa Polskiego, przez wiele lat dowodził 2 Pułkiem Ułanów2, a w 1829 roku awansował na generała brygady1. Miał ponad pięćdziesiąt lat, gdy pod koniec 1830 roku w Warszawie wybuchło powstanie listopadowe.
Stoczek
W lutym 1831 roku armia rosyjska feldmarszałka Dybicza wkroczyła do Królestwa. Dwernicki na czele korpusu jazdy starł się 14 lutego 1831 roku3 pod Stoczkiem z dywizją generała Fiodora Geismara1. Rosjanie, maszerujący wąskim przejściem, dostali się pod ogień polskiej artylerii i zostali zaatakowani, zanim zdołali rozwinąć szyk. Oddziały Geismara poszły w rozsypkę, porzucając działa. Było to pierwsze zwycięstwo powstania4 i podniosło ducha w całym kraju, a Dwernicki awansował na generała dywizji. Więcej przeczytasz w artykule o bitwie pod Stoczkiem.
Nowa Wieś
Kilka dni później, 19 lutego 1831 roku, Dwernicki uderzył pod Nową Wsią koło Kozienic na straż przednią korpusu generała Kreutza, który przeprawił się na lewy brzeg Wisły, i zdobył jej artylerię. Główna armia polska stawiała w tym czasie czoła Dybiczowi na przedpolu Warszawy, pod Wawrem, a kilka dni później pod Olszynką Grochowską.
Wyprawa wołyńska
W kwietniu 1831 roku Dwernicki wyruszył z kilkutysięcznym korpusem za Bug, na Wołyń2, by wzniecić tam powstanie. Odzew miejscowej ludności okazał się jednak znacznie słabszy, niż oczekiwano. 18 i 19 kwietnia Dwernicki odparł pod Boremlem nad Styrem liczniejszy korpus rosyjski generała Rüdigera, ale nie zdołał oderwać się od pościgu i przedrzeć na Podole. Osaczony przez przeważającego nieprzyjaciela przy granicy austriackiej, 27 kwietnia 1831 roku przeszedł z korpusem do austriackiej Galicji1, gdzie żołnierzy rozbrojono i internowano.
Emigracja i powrót
Pod koniec 1831 roku Dwernicki wyjechał do Francji i włączył się w życie polityczne Wielkiej Emigracji. W 1848 roku władze austriackie zezwoliły mu na powrót do Galicji i osiadł we Lwowie. Zmarł 23 listopada 1857 roku w Łopatynie w Galicji Wschodniej i tam został pochowany.5
Źródła i przypisy
Numery w tekście odsyłają do poniższych prac.
- dzieje.pl, „155 lat temu zmarł gen. Józef Dwernicki” ↩ a b c d
- Wikipedia (Polish), „Józef Dwernicki” ↩ a b c
- Sebastian Bartos, John P. Dunn, The 'canon provider' starts his career: General Józef Dwernicki and the cavalry battle at Stoczek (14 February 1831) (Security and Defence Quarterly 1(1), pp. 139-157, 2013). ↩
- Wacław Tokarz, Wojna polsko-rosyjska 1830 i 1831 (Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, 1930). ↩
- dzieje.pl, „Pomniki nagrobne bohaterów powstania listopadowego we Lwowie i Łopatynie” ↩
- Wikipedia, „Wikipedia: Bitwa pod Stoczkiem”
- Wikipedia, „Wikipedia: Bitwa pod Boremlem”
- Wikipedia, „Wikipedia: Bitwa pod Nową Wsią (1831)”
- Wikipedia, „Józef Dwernicki”