22 stycznia 1879 roku armia zuluska licząca około 20 000 wojowników uderzyła na brytyjski obóz u stóp wzgórza Isandlwana w Zululandzie, na terenie dzisiejszej prowincji KwaZulu-Natal w Republice Południowej Afryki. W obozie została tylko część kolumny inwazyjnej i w ciągu kilku godzin został on zdobyty. Zginęło ponad 1300 żołnierzy strony brytyjskiej. National Army Museum nazywa tę bitwę największym zwycięstwem Zulusów w tej wojnie i upokarzającą klęską armii brytyjskiej.
Najazd na Zululand
Według National Army Museum generał porucznik lord Chelmsford wkroczył w styczniu 1879 roku do królestwa Zulusów rządzonego przez króla Cetshwayo, gdy ten odrzucił brytyjskie żądania, w tym żądanie rozwiązania armii. Chelmsford podzielił siły na trzy kolumny. Środkowa, której sam towarzyszył, przeprawiła się przez rzekę Buffalo w Rorke's Drift i rozbiła tymczasowy obóz pod Isandlwaną.1
Obozu nie umocniono i nie ustawiono wozów w tabor. Wczesnym rankiem 22 stycznia Chelmsford wyruszył z mniej więcej połową ludzi na poszukiwanie głównej armii zuluskiej, nie doceniając, jak szybko potrafi się ona poruszać. Dowództwo obozu powierzył podpułkownikowi Henry'emu Pulleine'owi. Później rano przybył z posiłkami starszy od niego stopniem pułkownik Anthony Durnford.2
Atak
Główne siły Zulusów pod wodzą Ntshingwayo kaMahole i Mavumengwany były tymczasem ukryte w pobliskiej dolinie. Szacunki ich liczebności wahają się od około 20 000, jak podaje National Army Museum, do 25 000 według górnego szacunku Talana Museum. Tuż po południu uderzyły na obóz.3
Brytyjska linia ognia, oparta na kompaniach 24. Pułku Piechoty, była zbyt rozciągnięta, by się utrzymać. National Army Museum dodaje, że stała zbyt daleko od zapasów amunicji, a Talana Museum pisze, że w obozie amunicji zabrakło. W czasie bitwy niebo przyciemniło też zaćmienie Słońca; Talana Museum umieszcza je tuż przed południem, BritishBattles.com około 14.29. Zorganizowany opór ustał około drugiej po południu, a ocaleni uciekali ku wezbranej rzece Buffalo.4
Straty
Talana Museum podaje, że po stronie brytyjskiej zginęło 52 oficerów i 1277 żołnierzy. Prywatny serwis historyczny BritishBattles.com także mówi o ponad 1300 zabitych i liczy wśród nich 471 Afrykanów walczących po stronie brytyjskiej. National Army Museum szacuje siły w obozie na około 1700 ludzi, z których większość zginęła; EBSCO podaje 1800. Porucznicy Melvill i Coghill z 24. Pułku próbowali wywieźć sztandar królowej i zginęli po przeprawie przez Buffalo; sztandar wyłowiono z rzeki kilka tygodni później.5
Straty Zulusów są mniej pewne. Talana Museum podaje ponad 1000 zabitych. Artykuł w „Military History Journal” Południowoafrykańskiego Towarzystwa Historii Wojskowej zaznacza, że dokładna liczba nie jest znana, ale za przyjętą uznaje liczbę ponad 3000, a EBSCO podaje szacunek ponad 2000 zabitych na miejscu i kolejnych 2000 śmiertelnie rannych. Całą historię opisujemy w artykule o bitwie pod Isandlwaną.6
Rorke's Drift i dalsze losy wojny
Tego samego popołudnia oddział około 4000 Zulusów przeprawił się przez rzekę i zaatakował placówkę misyjną w Rorke's Drift, bronioną przez około 150 żołnierzy, głównie z 24. Pułku. Po ponad dwunastu godzinach walki napastników odparto. National Army Museum przypomina, że za tę obronę przyznano jedenaście Krzyży Wiktorii, a w zbiorowej pamięci Rorke's Drift szybko przesłoniło klęskę, która ją poprzedziła.7
Isandlwana zakończyła pierwszą brytyjską inwazję. Chelmsford się wycofał, a pod koniec maja 1879 roku wkroczył ponownie z silnie wzmocnioną armią. Według National Army Museum druga kampania zakończyła się klęską armii zuluskiej pod Ulundi, pojmaniem Cetshwayo i rozbiciem jego królestwa. Isandlwanę opisujemy też w zestawieniu najsłynniejszych ostatnich obron.8
Także tego dnia
- 1944: Operacja Shingle. Alianci wylądowali w okolicach Anzio, by obejść niemiecką linię Gustawa i otworzyć sobie drogę do Rzymu w czasie kampanii włoskiej.
