Molly Pitcher i kobiety pod Monmouth: legenda a źródła

Znają ją ryciny, obrazy i amerykańskie podręczniki: kobieta w spódnicy, wiadro u stóp, wbija ładunek do lufy obok poległego męża. Ten obraz powstał jednak kilka pokoleń po bitwie. Ten tekst oddziela to, co pokazują zapiski z XVIII i początku XIX wieku, od tego, co dopisano później.

Kobiety przy Armii Kontynentalnej

Za armiami rewolucji ciągnęły tysiące kobiet. Były to głównie żony, wdowy i matki żołnierzy, często bez dachu nad głową albo bez środków, by samodzielnie wykarmić dzieci. W obozie gotowały, prały, cerowały, pielęgnowały chorych i rannych oraz nosiły wodę.¹

George Washington początkowo chciał ograniczyć liczbę kobiet w obozach i skarżył się, że spowalniają marsz armii, z czasem jednak uznał, że wojsko potrzebuje ich pracy, a bez nich żołnierze mogliby dezerterować. Nikt ich wszystkich nie policzył. Historyczka Holly Mayer szacuje, że z wojskami amerykańskimi szło w czasie wojny około 7000 kobiet; Linda Grant De Pauw ocenia liczbę „kobiet armii” nawet na 20 000. To część znacznie dłuższej historii kobiet, które poszły na wojnę.²

Monmouth, 28 czerwca 1778: bitwa w upale

28 czerwca 1778 roku armia Washingtona zaatakowała tylne oddziały brytyjskiej armii sir Henry'ego Clintona w pobliżu Monmouth Court House w New Jersey. Walka przechylała się to na jedną, to na drugą stronę przez kilka godzin w palącym słońcu, a wieczorem Washington uznał, że jego ludzie są zbyt wyczerpani upałem i trudem, by ścigać wroga. Żołnierze obu stron padali z wyczerpania, a niektórzy zmarli od upału, a nie od kul. Tego dnia każdy, kto przynosił wodę, był na wagę złota.³

Co Joseph Plumb Martin widział pod Monmouth?

Jedyna relacja naocznego świadka o kobiecie przy działach pochodzi od Josepha Plumba Martina, szeregowca Armii Kontynentalnej, który walczył pod Monmouth. Wspomnienia wydał w 1830 roku, mniej więcej pół wieku po bitwie.⁴

Martin opisuje żonę artylerzysty, która przez całą bitwę trwała przy dziale męża. Gdy sięgała daleko przed siebie po ładunek, nieprzyjacielska kula armatnia przeleciała jej między nogami i oderwała cały dół halki („carrying away all the lower part of her petticoat”). Kobieta spojrzała na to spokojnie, zauważyła, że szczęśliwie kula nie poszła nieco wyżej, i wróciła do pracy.⁵

Ten fragment dobrze dowodzi, że co najmniej jedna kobieta obsługiwała działo pod Monmouth. Nie dowodzi jednak legendy. Martin nie podaje imienia. Mąż kobiety nie ginie, ona nie nosi wody i żaden generał jej nie nagradza.⁶

Druga opowieść jest jeszcze słabsza. W 1927 roku w wydanej pośmiertnie książce historyka Williama Strykera (zm. 1900) ukazał się fragment, który Stryker przypisał lekarzowi wojskowemu Albigence'owi Waldo: kobieta z obozu podniosła broń poległego towarzysza i walczyła dalej. Waldo znał tę historię z drugiej ręki, od rannego żołnierza, którego opatrywał, a tego fragmentu nigdy nie odnaleziono w jego zachowanych zapiskach. Nie pada w nim żadne imię.⁷

Margaret Corbin: udokumentowana „Captain Molly”

Kobieta, której służbę przy dziale potwierdzają dokumenty, walczyła dwa lata wcześniej i w innym stanie. 16 listopada 1776 roku w Forcie Washington na Manhattanie Margaret Cochran Corbin pomagała mężowi Johnowi, artylerzyście z Pensylwanii, ładować działo. Gdy zginął, prowadziła ogień dalej, aż sama została ciężko ranna i straciła władzę w lewej ręce.⁸

Trafiła do niewoli, zwolniono ją na słowo, a później służyła w Korpusie Inwalidów w West Point. 6 lipca 1779 roku Kongres Kontynentalny przyznał jej dożywotnio połowę miesięcznego żołdu żołnierza oraz komplet ubrania. Była pierwszą kobietą, której nowe państwo przyznało pensję za służbę wojskową. Nazywano ją „Captain Molly”; zmarła w 1800 roku. Corbin służyła w tej samej artylerii pensylwańskiej co mąż Mary Hays, co tłumaczy, dlaczego obie postaci tak łatwo się zlewają.⁹

Jak „Captain Molly” stała się „Molly Pitcher”?

Żadna relacja z lat wojny nie wspomina bohaterki, która pod Monmouth przejęła działo zabitego męża. Opowieść trafiła do druku dopiero około 1830 roku, a żadne źródło z czasów życia Mary Hays nie umieszcza jej na linii ognia. W 1840 roku George Washington Parke Custis, wnuk Marthy Washington, opublikował barwną wersję: „Captain Molly” niesie wodę, gdy jej mąż pada zastrzelony; chwyta wycior, działo strzela dalej, a nazajutrz przyjmuje ją sam Washington.¹⁰

Pochodzenie przydomka jest sporne. Jedno wyjaśnienie jest proste: Molly to popularne zdrobnienie imienia Mary, a pitcher to dzban, w którym kobiety nosiły wodę. Folkloryści przytaczają też opowieść, że żołnierze wołali „Molly, pitcher!”, gdy chcieli pić. Ray Raphael, badacz tej legendy, znajduje to imię w druku dopiero pod koniec lat trzydziestych XIX wieku i sądzi, że zapożyczono je od Moll Pitcher, słynnej wróżki z Lynn w Massachusetts.¹¹

Resztę zrobiły obrazy. Dennis Malone Carter namalował ją przy dziale w latach pięćdziesiątych XIX wieku, a firma Currier and Ives sprzedawała popularne litografie, na których wbija ładunek do lufy obok poległego męża i upuszczonego wiadra.¹²

Czy Mary Ludwig Hays była prawdziwą Molly Pitcher?

Mary Ludwig urodziła się około 1754 roku w skromnej rodzinie; jej rodzice byli imigrantami z Niemiec. Wyszła za golibrodę nazwiskiem Hays, w części źródeł Williama, w innych Johna, który służył w artylerii pensylwańskiej, i poszła za nim do obozu. Po jego śmierci poślubiła Johna McCauleya, którego nazwisko zapisywano na wiele sposobów, i do końca życia mieszkała w Carlisle w Pensylwanii.¹³

Najmocniejszym dokumentem jest jej pensja. W 1822 roku Pensylwania przyznała jej 40 dolarów rocznie dożywotnio, a według tekstu ustawy także jednorazowo 40 dolarów. Prosiła o pomoc jako wdowa po żołnierzu, ale świadczenie przyznano, jak podaje Smithsonian, „for services rendered”, czyli za oddane usługi; sama ustawa mówi o jej służbie w czasie wojny o niepodległość. Nie wyjaśnia, na czym ta służba polegała. Pensja przyszła mniej więcej 44 lata po Monmouth, w czasie, gdy, jak zauważa Raphael, o pomoc ubiegały się tysiące ubogich weteranów i wdów.¹⁴

Zmarła w Carlisle 22 stycznia 1832 roku. Nekrolog w miejscowej gazecie chwalił jej pomoc chorym i rannym oraz wspominał o rencie, ale ani słowem o dziale czy dzbanie. Gdy w 1856 roku zmarł jej syn, jego nekrolog nazwał go synem „słynnej Molly Pitcher”.¹⁵

Połączenie przypieczętował rok stulecia. W 1876 roku wieloletni mieszkaniec Carlisle napisał do miejscowej gazety, wskazując jej grób jako grób bohaterki spod Monmouth, a 4 lipca 1876 roku mieszkańcy hrabstwa Cumberland postawili kamień nazywający Molly McCauly Molly Pitcher, bohaterką spod Monmouth. Na kamieniu jako datę śmierci podano styczeń 1833 roku, o rok za późno. Opowieści, że Washington mianował ją sierżantem, nie mają oparcia w aktach wojskowych.¹⁶

Co jest udokumentowane, a co jest legendą

Udokumentowane: kobiety licznie służyły przy Armii Kontynentalnej; według Martina kobieta pomagała obsługiwać działo pod Monmouth; Margaret Corbin walczyła w Forcie Washington i w 1779 roku otrzymała pensję od Kongresu; Mary Hays McCauley mieszkała w Carlisle i w 1822 roku dostała rentę od Pensylwanii.¹⁷

Opiera się na późniejszych przekazach: to, że kobieta widziana przez Martina była Mary Hays. Tak sądził historyk James Kirby Martin, wydawca wspomnień; Raphael odpowiada, że pod Monmouth były setki kobiet i mogła to być każda z nich.¹⁸

Legenda: zabity mąż, efektowny dzbanek, osobiste podziękowania Washingtona i awans na sierżanta. Emily Teipe w piśmie Prologue wydawanym przez amerykańskie Archiwum Narodowe uznała to imię za określenie zbiorowe („collective generic term”), podobne do G.I. Joe, którym nazywano amerykańskich żołnierzy w drugiej wojnie światowej.¹⁹

Jak pamięta się Molly Pitcher

Kamień węgielny pod Pomnik Bitwy pod Monmouth we Freehold w New Jersey położono w setną rocznicę bitwy, 28 czerwca 1878 roku, a kolumnę odsłonięto 13 listopada 1884 roku. Jej podstawę otacza pięć brązowych płaskorzeźb rzeźbiarza Jamesa Edwarda Kelly'ego, a jedna z nich przedstawia Molly Pitcher ładującą działo. W Carlisle nad grobem Mary McCauley stoi posąg Molly z armatą.²⁰

Większość instytucji przedstawia ją dziś ostrożnie. National Women's History Museum i American Battlefield Trust uznają Mary Hays za najbardziej prawdopodobny pierwowzór, a samą Molly Pitcher za symbol wielu kobiet; blog folklorystyczny Biblioteki Kongresu pisze, że reprezentuje ona wszystkie kobiety rewolucji. Źródła wspierają takie odczytanie. Legenda daje twarz tysiącom kobiet, których imion nikt nie zapisał, a Margaret Corbin, której służbę zapisano, zasługuje na co najmniej taką samą pamięć.²¹