Przez ponad sto lat Polski nie było na mapie. Józef Piłsudski całe życie walczył o jej powrót: jako konspirator, zesłaniec, komendant I Brygady Legionów, a w listopadzie 1918 roku przywódca odrodzonego państwa. Dwa lata później pokierował kontrofensywą pod Warszawą, która zatrzymała Armię Czerwoną.
Rewolucjonista z Litwy
Urodzony w 1867 roku pod Wilnem, na ziemiach należących wówczas do Imperium Rosyjskiego, Piłsudski jako dziewiętnastolatek został aresztowany w związku ze spiskiem na życie cara Aleksandra III1 i spędził pięć lat na zesłaniu na Syberii2. Po powrocie został jednym z przywódców podziemnej Polskiej Partii Socjalistycznej, przekonany, że niepodległość przyniesie tylko walka zbrojna.
Legiony
Gdy w 1914 roku wybuchła pierwsza wojna światowa, Piłsudski poprowadził do walki polskich strzelców, a potem I Brygadę Legionów Polskich, u boku Austro-Węgier przeciw Rosji. Kiedy w lipcu 1917 roku wezwał legionistów do odmowy złożenia przysięgi na wierność państwom centralnym, został aresztowany i uwięziony w Magdeburgu3, co tylko wzmocniło jego sławę w kraju.
Niepodległość, 1918
Zwolniony u schyłku wojny, Piłsudski przybył do Warszawy 10 listopada 1918 roku2, a następnego dnia objął dowództwo nad wojskiem polskim. Ta data, 11 listopada, jest obchodzona jako Narodowe Święto Niepodległości. Jako Naczelnik Państwa budował armię i walczył o granice nowego kraju.
Cud nad Wisłą
W 1920 roku Armia Czerwona stanęła u bram Warszawy. Piłsudski pokierował kontrofensywą znad Wieprza w skrzydło wojsk sowieckich4, która zamieniła Bitwę Warszawską w pogrom i ocaliła niepodległość. W tym samym roku otrzymał buławę marszałka Polski.5
Przewrót i dziedzictwo
Piłsudski wycofał się z władzy w 1923 roku1, ale wrócił do niej siłą w przewrocie majowym 1926 roku1 i rządził do śmierci w 1935 roku. Jego rządy stawały się coraz bardziej autorytarne, czego przykładem jest obóz odosobnienia w Berezie Kartuskiej otwarty w 1934 roku6. Pochowano go w katedrze na Wawelu2, a do dziś pozostaje jedną z najbardziej podziwianych i najbardziej spornych postaci polskiej historii.
Źródła i przypisy
Numery w tekście odsyłają do poniższych prac.
- Encyclopaedia Britannica, „Józef Piłsudski” ↩ a b c
- Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku, „Józef Piłsudski 1867–1935” ↩ a b c
- Włodzimierz Suleja, Józef Piłsudski (Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1995). ↩
- Norman Davies, Orzeł biały, czerwona gwiazda. Wojna polsko-bolszewicka 1919-1920 (przeł. Andrzej Pawelec) (Znak, 1997). ↩
- Instytut Pamięci Narodowej (IPN), „Józef Piłsudski Pierwszym Marszałkiem Polski” ↩
- Andrzej Garlicki, Józef Piłsudski 1867-1935 (Czytelnik, 1988). ↩
- Wikipedia, „Józef Piłsudski”
- Wikipedia, „Józef Piłsudski”